Ngăn quỹ cho bố mẹ nằm viện nên được ước theo cả một đợt điều trị chứ không chỉ viện phí: tiền viện phí phần mình phải trả, tiền đi lại, tiền ăn ở của người nuôi, tiền thuê người chăm nếu có, và thu nhập mà chính người trụ cột mất đi trong những ngày nghỉ. Ước xong, quyết luôn ba việc: ai giữ quỹ, khi nào được rút không cần hỏi ai, và phần nào anh chị em cùng gánh.
Người đứng giữa thường để dành cho bố mẹ theo kiểu “có bao nhiêu hay bấy nhiêu” rồi rút khi có chuyện. Cách đó không sai, nhưng hay hụt ở chỗ các khoản ngoài viện phí. Viện phí có hoá đơn nên ai cũng nhớ; còn tiền xe về quê ba chuyến, tiền cơm hộp hai tuần, mấy ngày công mất đi thì không ai cộng vào, mà gộp lại có khi bằng hoặc hơn chính viện phí.
Ước mức đích bằng một đợt nằm viện giả định
Cách ước dễ nhất là hình dung một đợt nằm viện điển hình với bố mẹ bạn rồi cộng từng dòng. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một đợt nằm viện khoảng hai tuần; con số là để minh hoạ cách cộng, không phải mức thật.
| Khoản | Hay bị quên không | Ví dụ giả định | Ghi chú khi điền số nhà mình |
|---|---|---|---|
| Phần viện phí gia đình tự trả | không | 4 đơn vị | phụ thuộc thẻ bảo hiểm y tế, tuyến khám, loại dịch vụ; hỏi phòng tài chính bệnh viện |
| Thuốc, vật tư ngoài danh mục | hay quên | 1 đơn vị | bác sĩ hay kê thêm khi ra viện |
| Đi lại của người nhà | rất hay quên | 1 đơn vị | nhiều chuyến nếu bố mẹ ở quê |
| Ăn ở của người nuôi | rất hay quên | 1 đơn vị | cơm, nước, chỗ ngủ gần viện |
| Người chăm thuê theo ngày | hay quên | 2 đơn vị | nếu không ai trong nhà nghỉ được |
| Thu nhập mất của người nghỉ làm | hầu như luôn quên | 2 đơn vị | người làm tự do mất trọn, người làm công tuỳ chế độ |
Cộng lại ví dụ này ra 11 đơn vị, gần gấp ba phần viện phí. Đó là lý do nhiều nhà rút quỹ đủ viện phí rồi vẫn phải vay thêm. Khi điền số nhà mình, hãy hỏi người đã từng nuôi bệnh trong họ: những khoản nào họ phải móc túi mà không ngờ tới.
Bảo hiểm y tế của bố mẹ ảnh hưởng tới mức quỹ thế nào
Kiểm thẻ trước khi có chuyện. Thẻ còn hạn không, đăng ký khám ban đầu ở đâu, nếu bố mẹ đang ở với bạn trên thành phố mà thẻ đăng ký ở quê thì khi nhập viện đột ngột sẽ được tính thế nào. Những câu này nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi bố mẹ đăng ký hoặc phòng tiếp nhận của bệnh viện, vì quy định có thay đổi và mỗi trường hợp khác nhau.
Đừng ước quỹ theo mức hưởng ai đó kể lại. Mức bảo hiểm chi trả phụ thuộc đối tượng, tuyến, loại dịch vụ và văn bản đang áp dụng. Nghe người quen kể rồi ước theo dễ hụt. Tra văn bản hiện hành hoặc hỏi thẳng nơi điều trị.
Phần bảo hiểm không che vẫn là phần lớn của quỹ. Ngay cả khi thẻ hợp lệ, các khoản đi lại, người chăm, thu nhập mất đi đều nằm ngoài. Vì vậy có thẻ tốt không có nghĩa là bỏ được ngăn quỹ này, chỉ là ngăn có thể mỏng hơn.
Bảo hiểm thương mại của bố mẹ, nếu có. Đọc kỹ điều khoản loại trừ và thủ tục yêu cầu chi trả, biết giấy tờ nào cần giữ khi ra viện. Ước quỹ như thể khoản này về chậm, vì thường phải ứng trước rồi mới được hoàn.
Ai giữ quỹ và quy tắc rút
Quỹ của bố mẹ nên có một người giữ rõ ràng, thường là người con hay đưa bố mẹ đi viện nhất, để khi có chuyện lúc nửa đêm thì không phải đợi ai chuyển tiền. Người giữ được quyền rút ngay cho tạm ứng viện phí và đi lại, không cần hỏi; các khoản lớn hơn một mức đã thống nhất, ví dụ giả định trên 3 đơn vị, thì báo vợ hoặc chồng và anh chị em trong ngày.
Nếu bạn giữ quỹ mà người hay đi viện với bố mẹ lại là em gái ở gần nhà bố mẹ, có thể để một phần nhỏ ở chỗ em, gọi là “tiền tạm ứng đầu tiên”, phần lớn vẫn ở chỗ bạn. Cách này đỡ cảnh người ở gần phải bỏ tiền túi trước rồi ngại đòi.
Một quy tắc nhỏ mà quan trọng: quỹ của bố mẹ chỉ chi cho việc của bố mẹ. Không mượn sang tiền học của con, không mượn để sửa nhà mình, kể cả mượn tạm. Đây là ngăn mà khi cần thì cần ngay, mượn rồi chưa kịp trả là hụt đúng lúc.
Người giữ quỹ cũng nên ghi lại mỗi lần chi, kèm ảnh hoá đơn nếu có, và gửi cho anh chị em sau mỗi đợt. Việc này không phải vì ai nghi ai, mà vì sau một tháng nuôi bệnh, chính người giữ cũng không nhớ nổi mình đã chi những gì. Một cuốn sổ rõ ràng là thứ bảo vệ người giữ quỹ khỏi những câu hỏi khó nghe về sau.
Chia phần với anh chị em: những cách đã có nhà làm được
Gánh cho bố mẹ không có công thức chung. Dưới đây là vài cách chia mà nhiều nhà đã dùng, chọn cách hợp với nhà mình:
- Góp đều vào một quỹ chung. Mỗi người góp một mức cố định mỗi tháng theo khả năng, một người giữ, có sổ ai cũng xem được.
- Chia theo vai. Người ở gần góp công nuôi bệnh, người ở xa góp tiền nhiều hơn. Cần nói rõ công cũng là phần góp, để người ở gần không thấy mình bị coi nhẹ.
- Chia theo đợt. Không có quỹ chung, mỗi đợt nằm viện thì chia hoá đơn theo tỷ lệ đã thống nhất từ trước. Hợp với nhà anh chị em ít gặp nhau.
- Một người gánh chính, những người khác góp khi có việc lớn. Thường là thực tế của con một hoặc nhà có một người khá hơn hẳn. Vẫn nên nói rõ “việc lớn” là từ mức nào.
Câu mở lời có thể dùng với anh chị em: “Mẹ dạo này hay mệt. Em đang để riêng một ít cho mỗi lần mẹ phải vào viện. Anh chị muốn góp chung một chỗ hay mỗi lần có chuyện thì mình chia, để em ghi lại cho rõ?” Câu này không đòi ai, chỉ hỏi cách, nên ít làm người kia thấy bị ép.
Tình huống đi trọn: bố nằm viện lâu, ba anh em góp ba kiểu
Anh Tùng làm nghề tự do, thu nhập không đều. Bố anh nằm viện gần một tháng vì biến chứng sau mổ. Anh cả ở xa, chuyển tiền mỗi tuần; em út ở gần, nghỉ làm thay ca với anh nuôi bố; anh Tùng giữ quỹ của bố, khoảng 6 đơn vị góp từ trước.
Tuần thứ hai, quỹ cạn vì phải thuê thêm người chăm đêm. Anh Tùng ghi lại từng khoản, chụp gửi nhóm của ba anh em, rồi nói: “Quỹ của bố hết rồi. Em đề nghị từ giờ tới khi bố ra viện, anh cả góp phần tiền thuê người chăm đêm, em út và em lo ban ngày, còn viện phí ba anh em chia ba.” Anh cả đồng ý ngay. Em út im lặng một hôm rồi nhắn rằng em cũng sắp hết ngày nghỉ.
Kết quả không gọn: họ phải thuê thêm người cả ban ngày trong tuần cuối, anh Tùng ứng tiền túi phần đó và tới giờ chưa đòi lại hết. Nhưng nhờ có sổ ghi từ đầu, không ai cãi nhau về chuyện ai đã góp bao nhiêu. Sau đợt đó, ba anh em thống nhất mỗi người góp đều một mức nhỏ mỗi tháng vào quỹ của bố.
Câu hỏi tự kiểm trước khi coi ngăn này là xong
Trả lời được hết những câu này thì ngăn quỹ cho bố mẹ của bạn đã khá chắc:
- Thẻ bảo hiểm y tế của bố mẹ còn hạn tới khi nào, đăng ký ở đâu, và bố mẹ có giữ bản chụp không?
- Nếu bố hoặc mẹ nhập viện tối nay, ai là người có tiền tạm ứng ngay, không phải chờ chuyển?
- Mức đích của ngăn đã cộng cả đi lại, ăn ở, người chăm và thu nhập mất đi chưa?
- Anh chị em đã biết có ngăn quỹ này chưa, và đã nói rõ cách chia chưa?
- Rút quá mức nào thì phải báo ai?
- Sau mỗi đợt rút, bù lại bằng cách nào, trong bao nhiêu tháng?
Điều không cần lo quá: bạn không cần gánh trọn mọi kịch bản xấu nhất. Bệnh nặng kéo dài thường vượt quá bất kỳ quỹ nào của một nhà, và lúc đó việc cần làm là bàn lại với cả nhà, hỏi nhân viên công tác xã hội của bệnh viện nếu có, chứ không phải tự trách mình để dành chưa đủ.
Rút xong rồi bù lại: thứ tự sau mỗi đợt nằm viện
Sau mỗi đợt bố mẹ nằm viện, ngăn quỹ thường vơi đi phần lớn. Thứ tự dưới đây giúp ngăn đầy lại mà không làm khổ cả nhà trong mấy tháng liền:
- Trong tuần đầu sau khi bố mẹ ra viện, gom hết hoá đơn, giấy ra viện, đơn thuốc vào một chỗ; nếu có bảo hiểm thương mại thì làm thủ tục yêu cầu chi trả ngay, đừng để quá hạn.
- Cộng lại toàn bộ đợt vừa rồi, so với mức đích đã ước. Khoản nào vượt nhiều nhất thì ghi lại để lần sau ước sát hơn.
- Báo cho anh chị em tổng chi và phần mỗi người theo cách chia đã thống nhất. Gửi một lần, rõ ràng, không nhắc đi nhắc lại.
- Đặt một mức bù hằng tháng vừa sức, ví dụ giả định 1 đơn vị mỗi tháng, và chấp nhận rằng ngăn sẽ đầy lại sau vài tháng chứ không phải ngay.
- Trong lúc ngăn chưa đầy, tạm giảm một khoản không gấp trong nhà, và nói rõ với vợ hoặc chồng là giảm tới khi nào.
Đừng bù bằng cách rút từ ngăn mất thu nhập hay ngăn của con. Bù chậm mà đúng chỗ vẫn tốt hơn bù nhanh bằng cách khoét ngăn khác.
Câu hỏi thường gặp
Ngăn quỹ cho bố mẹ nằm viện nên ước theo cách nào?
Hình dung một đợt nằm viện điển hình rồi cộng đủ các dòng: phần viện phí tự trả, thuốc ngoài danh mục, đi lại, ăn ở của người nuôi, người chăm thuê và thu nhập bị mất của người nghỉ làm. Nhiều nhà chỉ tính viện phí nên hay hụt.
Bố mẹ có bảo hiểm y tế rồi thì có cần quỹ riêng không?
Vẫn cần, vì nhiều khoản như đi lại, người chăm, ăn ở và ngày công mất đi nằm ngoài phần bảo hiểm chi trả. Mức chi trả cụ thể nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc bệnh viện theo văn bản hiện hành.
Ai nên là người giữ quỹ của bố mẹ?
Thường là người con hay đưa bố mẹ đi viện nhất, để có tiền tạm ứng ngay khi có chuyện ban đêm. Nếu người ở gần bố mẹ khác với người giữ quỹ, có thể để một phần nhỏ ở chỗ người ở gần làm tiền tạm ứng đầu tiên.
Anh chị em không góp vào quỹ của bố mẹ thì làm sao?
Có thể bắt đầu bằng việc ghi sổ rõ ràng và gửi cho mọi người xem sau mỗi đợt chi, rồi hỏi cách góp thay vì đòi một con số. Nhiều người không góp vì không biết cụ thể đã chi gì, chứ không hẳn vì không muốn.
Có nên mượn tạm quỹ của bố mẹ để đóng học cho con không?
Nên tránh. Đây là ngăn mà khi cần thì cần ngay trong đêm, mượn rồi chưa kịp trả là hụt đúng lúc bố mẹ nhập viện. Khoản học của con nên có ngăn riêng góp theo lịch.
Bệnh nặng kéo dài vượt quá quỹ thì phải làm gì?
Lúc đó cần bàn lại với cả nhà về cách chia, hỏi bệnh viện về các thủ tục hỗ trợ và nhân viên công tác xã hội nếu có. Đừng vay nóng hay vay qua kênh lạ để lấp; bị đe doạ đòi nợ thì báo công an qua 113.