GanhVac.comGánh Vác
Dòng tiền gia đình nhiều thế hệ

Biết trước tháng thiếu tiền: dự tính ba tháng tới cho nhà có cả cha mẹ và con

Một tờ dự tính ba tháng tới giúp người trụ cột thấy tháng thiếu tiền từ sớm, khi còn kịp dời, thu nhỏ hay bàn với người trong nhà, thay vì phải vay gấp.

Seen from behind, a husband and wife sit on a park bench at dawn, sharing a plain notebook with blank pages, city trees softly blurred, cool blue morning light.

Cách biết trước tháng nào nhà mình sẽ thiếu tiền là làm một tờ dự tính cho ba tháng tới, cập nhật mỗi tháng một lần: ghi phần thu chắc chắn có, phần chi cố định, các khoản lớn đã biết ngày, rồi trừ ra. Tháng nào âm là tháng thiếu. Thấy trước hai tháng, bạn còn đủ thời gian để dời một khoản, thu nhỏ một khoản, hay nói với vợ chồng, anh chị em. Thấy khi đã tới tháng đó, lựa chọn gần như chỉ còn là đi mượn.

Ba tháng là khoảng vừa đủ: đủ xa để kịp xoay xở, đủ gần để những con số còn đáng tin. Bài này đi qua cách lập tờ dự tính, những dấu hiệu báo trước, thứ tự xử lý khi thấy hụt, và những đường tắt nguy hiểm cần tránh. Mọi số là ví dụ giả định.

Vì sao người trụ cột hay thấy tháng thiếu quá muộn

Phần lớn người đứng giữa nhìn dòng tiền theo kiểu "còn bao nhiêu trong tài khoản". Con số đó chỉ cho biết hôm nay, không cho biết ba tuần sau. Tài khoản còn nhiều vào ngày mười không có nghĩa là đủ đóng học vào ngày hai mươi lăm, khi giữa chừng có tiền thuốc của mẹ và một đám cưới.

Nhà nhiều thế hệ còn có thêm một lý do: các khoản chi đến từ nhiều người. Bạn biết khoản của con, vợ hoặc chồng biết khoản bên nội ngoại, cha mẹ biết hạn khám của mình. Không ai cầm đủ bức tranh. Đến khi cả ba khoản rơi vào cùng một tuần, mỗi người đều ngạc nhiên.

Lý do thứ ba nằm ở tâm lý. Khi đang mệt, nhìn trước những tháng khó khiến mình lo, nên người ta né. Nhưng né thì tháng khó vẫn đến, chỉ là đến lúc mình ít lựa chọn nhất. Một tờ giấy ba cột, mười lăm phút mỗi tháng, đổi được sự bất ngờ thành một việc phải làm có thời hạn.

Tờ dự tính cũng không cần một người giỏi tính toán. Nó cần một người chịu ngồi xuống mỗi tháng một lần, thường là ngay sau ngày lương, và một người kia chịu đọc cùng. Nếu nhà bạn chỉ có một người lớn đi làm, hãy hẹn với chính mình một giờ cố định, như tối thứ bảy đầu tiên sau ngày lương, để việc này không bị trôi theo những tối mệt khác.

Tờ dự tính ba tháng: mẫu điền sẵn một tháng

Kẻ bảng như dưới đây. Dòng thu chỉ ghi phần chắc chắn có, đừng ghi thưởng hay khoản người khác hứa. Tháng đầu điền theo ví dụ giả định; hai tháng sau để bạn điền.

DòngTháng tới (ví dụ giả định)Tháng thứ haiTháng thứ ba
Thu chắc chắn của vợ chồng20 đơn vị
Chi cố định: nhà, chợ, điện nước, đi làm12 đơn vị
Thuốc và khám đều đặn của cha mẹ2 đơn vị
Học phí, học thêm của con3 đơn vị
Gửi về quê2 đơn vị
Khoản lớn đã biết ngày (đám cưới, đầu năm học)3 đơn vị
Chênh lệchâm 2 đơn vị

Tháng ví dụ âm hai đơn vị. Không có gì hoảng: đây là thông tin, không phải bản án. Điều quan trọng là bạn biết điều đó trước ít nhất một tháng, và có thể đặt câu hỏi "hai đơn vị này lấy từ đâu" khi còn bình tĩnh.

Sau mỗi tháng, xoá cột tháng vừa qua, dời hai cột còn lại lên, thêm một tháng mới ở cuối. Đừng xoá trắng làm lại từ đầu; nhìn con số tháng trước mình đoán và con số thật đã xảy ra là cách nhanh nhất để lần sau đoán sát hơn. Nếu tháng nào chênh lệch thật xa với dự tính, ghi một dòng vì sao ngay bên cạnh: khoản bất ngờ, thu nhập chậm, hay một khoản đã quên điền.

Dấu hiệu sớm báo tháng sắp thiếu

Tháng này đã phải rút từ quỹ dự phòng cho khoản không phải biến cố. Nếu quỹ để cho ốm đau bị dùng để đóng tiền học, đó là dấu hiệu dòng tiền thường xuyên đã không đủ, chỉ là chưa lộ.

Ngày tiền hết trong tài khoản đến sớm dần. Ba tháng trước hết vào ngày hai tám, tháng trước ngày hai lăm, tháng này ngày hai mươi. Ghi lại ngày đó mỗi tháng là một cách đo đơn giản và rất thật.

Phần gửi cha mẹ bắt đầu bị chậm vài ngày. Bạn vẫn gửi đủ, chỉ là gửi muộn hơn. Đó là dấu hiệu bạn đang chờ tiền về để xoay.

Có khoản mua trả góp mới trong nhà. Một khoản trả góp nhỏ cộng vào những khoản cố định khác làm tháng nào cũng sát hơn. Hãy đưa nó vào tờ dự tính ngay khi có.

Bạn ngại mở tin nhắn nhóm gia đình. Có vẻ không liên quan, nhưng khi người trụ cột sợ nghe thêm một khoản nữa, thường là dòng tiền đã căng hơn mức mình thừa nhận.

Những khoản hay quên khi điền tờ dự tính

Khoản theo năm rơi vào tháng đó. Bảo dưỡng xe, đóng phí nào đó mỗi năm một lần, bảo hiểm y tế của cha mẹ nếu nhà mình đóng. Lấy lịch chi lớn trong năm ra đối chiếu trước khi điền.

Khoản sinh nhật, kỷ niệm trong nhà. Sinh nhật con, sinh nhật ông bà, ngày mừng thọ. Không lớn, nhưng cộng với các khoản khác thì đủ đẩy một tháng sát mép sang âm.

Khoản đi lại phát sinh vì cha mẹ. Đưa cha mẹ đi tái khám ở tuyến trên thường kéo theo tiền xe, tiền ăn, có khi cả ngày nghỉ làm. Những lần khám đã có lịch hẹn thì ghi luôn phần đi lại.

Khoản trả góp và khoản đang nợ. Mọi khoản phải trả đều đặn đều thuộc chi cố định. Bỏ chúng ra ngoài để tờ dự tính trông đẹp hơn là tự lừa mình.

Thu nhập có thể dừng. Hợp đồng sắp hết hạn, việc làm thêm sắp kết thúc, người thân đang góp có thể dừng góp. Nếu có khả năng đó trong ba tháng tới, ghi dòng thu ở mức không có nó.

Thấy hụt trước hai tháng: xử lý theo thứ tự này

Khi tờ dự tính cho thấy một tháng âm, đi lần lượt các bước dưới đây. Dừng ở bước nào đủ bù thì dừng.

  1. Dời: khoản nào trong tháng đó có thể làm sớm hơn hoặc muộn hơn? Mua đồ dùng học tập từ tháng trước, hẹn sửa xe sang tháng sau.
  2. Thu nhỏ: khoản nào có thể làm vừa sức hơn? Mức mừng đám cưới, quà Tết, chuyến đi chơi cuối tuần.
  3. Chia lại trong nhà: có khoản nào của cha mẹ mà anh chị em có thể góp tháng này? Nói từ hai tháng trước nhẹ hơn nhiều so với gọi gấp.
  4. Rút từ phần để riêng: nếu có phần để dành cho các khoản lớn trong năm, có thể tạm dùng và ghi lại kế hoạch bù.
  5. Dùng quỹ dự phòng: chỉ khi các bước trên chưa đủ, và nhớ ghi số phải bù lại.
  6. Nếu vẫn thiếu: đây là lúc ngồi lại với vợ chồng về một thay đổi lớn hơn, và nên nhờ một người tư vấn tài chính độc lập nhìn cùng trước khi tính tới chuyện mượn.

Thứ tự này không phải luật cứng, nhưng nó giữ nguyên tắc chính: xoay trong phạm vi của mình trước, nhờ người trong nhà sau, đụng tới quỹ dự phòng sau cùng.

Những đường tắt cần tránh khi đang thiếu

Khi tháng thiếu đã đến sát, người ta dễ nhận một cuộc gọi hay một tin nhắn mời vay nhanh, không cần giấy tờ. Hãy coi mọi lời mời như vậy là dấu hiệu nguy hiểm. Vay qua ứng dụng lạ hay vay của người cho vay nặng lãi có thể kéo theo đòi nợ kiểu đe doạ, gọi tới cả người thân và đồng nghiệp. Nếu bạn hoặc người nhà đang bị đe doạ, hãy báo công an qua số 113.

Đường tắt thứ hai là vay để trả vay: lấy khoản mượn mới đắp vào khoản mượn cũ. Mỗi lần làm vậy, tháng sau lại thiếu hơn tháng trước. Nếu đã đến mức này, việc nên làm là ghi rõ toàn bộ khoản đang nợ, ưu tiên trả theo thứ tự, và tìm tư vấn độc lập, không phải tìm thêm một nguồn mượn.

Đường tắt thứ ba ít ai gọi tên: lặng lẽ dùng tiền của cha mẹ mình đang giữ hộ, hay tiền anh chị em góp cho mẹ, để bù cho tháng thiếu của nhà mình. Dù định trả lại, việc này làm hỏng lòng tin nhanh hơn bất cứ thứ gì. Nếu cần, hãy hỏi thẳng: "Tháng này em kẹt, em xin tạm dùng phần tiền thuốc dư của mẹ, tháng sau em bù lại đủ. Anh chị thấy được không?"

Anh Quân thấy trước tháng tám

Anh Quân 44 tuổi, làm văn phòng, vợ bán hàng qua mạng, thu nhập lên xuống, hai con một vào lớp một, một vào lớp sáu, bố anh sống cùng và đang điều trị bệnh mạn tính. Tháng năm, anh ngồi lập tờ dự tính ba tháng lần đầu tiên.

Tháng sáu và bảy dương nhẹ. Tháng tám âm gần bốn đơn vị: hai con cùng nhập học, đúng kỳ bố tái khám, cộng thêm đám cưới con của chị họ. Anh đưa tờ giấy cho vợ: "Tháng tám mình hụt chừng này. Mình còn hai tháng để xoay." Hai vợ chồng mua đồ dùng học tập cho con từ tháng sáu, khi tháng đó còn dư một chút. Anh nhắn em trai từ tháng sáu xin góp phần tái khám của bố tháng tám; em anh góp được một nửa. Mức mừng đám cưới anh để vừa sức.

Tháng tám vẫn âm khoảng một đơn vị, anh lấy từ quỹ dự phòng và ghi kế hoạch bù trong ba tháng. Không có tháng nào đẹp như trong bảng, nhưng năm đó là năm đầu tiên anh không phải mượn đồng nghiệp tiền đóng học cho con.

Câu hỏi thường gặp

Dự tính chi tiêu ba tháng có cần chính xác từng khoản không?

Không cần chính xác. Mục đích là thấy tháng nào có khả năng âm, không phải dự đoán đúng từng đơn vị. Làm tròn số, chỉ ghi khoản chắc có, và sửa lại mỗi tháng khi biết thêm thông tin.

Thu nhập của vợ hoặc chồng không đều thì ghi dòng thu thế nào?

Chỉ ghi phần chắc chắn có, thường là mức thấp của những tháng gần đây. Phần cao hơn nếu có thì coi là dư để bù quỹ, không đưa vào để che tháng thiếu. Như vậy tờ dự tính sẽ hơi bi quan nhưng đáng tin.

Thấy trước tháng thiếu thì có nên báo cho cha mẹ không?

Nếu tháng thiếu ảnh hưởng tới khoản gửi hay khoản chi cho cha mẹ, nên báo trước, ngắn gọn và kèm điều bạn vẫn giữ được. Nếu không ảnh hưởng tới họ, không cần làm cha mẹ lo thêm.

Khi nào thì tháng thiếu không còn là chuyện xoay xở mà cần tư vấn?

Khi ba tháng liền đều âm, khi phải dùng quỹ dự phòng cho khoản thường xuyên, hoặc khi đã phải mượn để trả khoản mượn cũ. Lúc đó nên ngồi với một người tư vấn tài chính độc lập, không bán sản phẩm, để nhìn lại toàn bộ.

Có nên vay qua ứng dụng để qua một tháng thiếu không?

Không nên coi đó là cách qua tháng. Vay qua ứng dụng lạ hoặc người cho vay không rõ ràng có thể dẫn tới đòi nợ đe doạ cả người thân. Nếu đã bị đe doạ, báo công an qua số 113 và tìm tư vấn độc lập.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138