Khi ba thế hệ ở cùng một nhà, chuyện tiền chung êm nhất khi mọi người biết rõ khoản chung gồm những gì, ai góp phần nào, và công sức cũng được tính là góp. Ông bà trông cháu, nấu cơm là góp; ông bà có lương hưu muốn góp tiền chợ cũng là góp; vợ chồng bạn lo tiền nhà, điện nước, học của con là góp. Khi những phần này được nói ra thành lời và có một chỗ ghi chung, ít ai còn cảm thấy mình gánh nhiều hơn người khác mà không ai biết.
Bài này dành cho người đứng giữa trong nhà ba thế hệ, dù là nhà mình đón cha mẹ lên ở cùng hay vợ chồng mình đang ở nhà cha mẹ. Bài đi qua các kiểu góp phổ biến, bảng chia khoản, cách để ông bà góp mà vẫn giữ thể diện, cảm giác của dâu hoặc rể, và một cách làm hũ chợ chung. Mọi số là ví dụ giả định.
Ba kiểu góp phổ biến và chỗ yếu của từng kiểu
Một người gánh hết. Vợ chồng bạn lo toàn bộ, ông bà không góp tiền. Gọn, ít phải bàn. Chỗ yếu: ông bà có thể thấy mình là gánh nặng, còn bạn thì không ai nhìn thấy mình đang lo bao nhiêu. Nếu chọn kiểu này, vẫn nên ghi chép để biết mình đang gánh gì.
Góp theo phần. Mỗi bên góp một phần tiền vào quỹ chung theo khả năng, ví dụ giả định ông bà góp một phần, vợ chồng góp ba phần. Rõ ràng, công bằng trên giấy. Chỗ yếu: dễ thành tính toán, và khi một bên giảm thu nhập thì phải bàn lại.
Góp theo khoản. Ông bà lo tiền chợ, vợ chồng lo tiền nhà, điện nước, học của con. Mỗi bên cầm khoản của mình, ít phải chuyển tiền qua lại. Chỗ yếu: khoản nào giá tăng thì bên đó chịu một mình, và có những khoản không thuộc về ai.
Không có kiểu nào đúng cho mọi nhà. Điều quan trọng là cả nhà biết đang theo kiểu nào. Phần lớn va chạm đến từ việc mỗi người nghĩ nhà mình đang theo một kiểu khác nhau.
Bảng chia khoản chung: tính cả tiền và công
Cột "góp bằng gì" giúp những người không đưa tiền vẫn thấy phần mình được ghi nhận. Dòng đầu điền theo ví dụ giả định.
| Khoản chung | Ai lo | Góp bằng gì | Khoảng bao nhiêu (ví dụ giả định) | Ghi ở đâu |
|---|---|---|---|---|
| Chợ hằng ngày | bà nội | tiền hưu của bà một phần, vợ chồng bù phần còn lại | 6 đơn vị/tháng | hũ chợ chung |
| Nấu cơm, đón cháu | bà nội, ông nội | công sức | không quy ra tiền | nói thành lời trong buổi họp nhà |
| Tiền nhà, điện nước, mạng | vợ chồng | tiền | sổ thu chi chính | |
| Thuốc và khám của ông bà | vợ chồng, anh chị em góp | tiền | sổ riêng tiền cha mẹ | |
| Sửa chữa trong nhà | tuỳ việc | tiền hoặc công | bàn từng lần |
Dòng thứ hai là dòng nhiều nhà bỏ qua. Ông bà trông cháu mỗi ngày là một phần góp rất lớn, nếu thuê người thì nhà mình phải chi một khoản đáng kể. Nói ra điều này trong một bữa cơm không làm ai ngại mà giúp ông bà thấy mình vẫn đang gánh cùng các con.
Khi ông bà có lương hưu và muốn góp
Nhiều ông bà có lương hưu hoặc tiền để dành, và muốn góp vào chi tiêu chung để không thấy mình ăn bám con. Từ chối thẳng "bố mẹ cứ giữ mà tiêu" đôi khi lại làm ông bà tủi. Nhận phần góp, đặt nó vào đúng chỗ, và cảm ơn thành lời là cách giữ thể diện tốt nhất.
Một cách nói: "Mẹ góp tiền chợ thì con nhận, mẹ đi chợ thì mẹ cứ quyết món. Phần thuốc với khám của bố mẹ thì để con lo, mẹ giữ tiền còn lại phòng khi bố mẹ cần gì riêng." Câu này nhận phần góp, giao lại quyền trong bếp cho ông bà, và giữ cho ông bà một khoản riêng để tự chủ.
Điều cần tránh là để tiền góp của ông bà lặng lẽ thành nguồn bù cho tháng thiếu của nhà mình. Tiền ông bà góp cho chợ thì dùng cho chợ. Nếu có tháng phải nhờ ông bà góp thêm, hỏi thẳng, nói rõ lý do và thời gian, đừng để ông bà tự đoán từ việc mâm cơm ít món đi.
Nếu ông bà không có thu nhập và cảm thấy áy náy, hãy nhắc tới phần công sức đã ghi trong bảng. Với người lớn tuổi, được ghi nhận là đang góp nhiều khi quan trọng hơn chính khoản tiền.
Dâu hoặc rể ở cùng nhà cha mẹ bên kia
Khi vợ chồng ở cùng cha mẹ một bên, người con dâu hoặc con rể thường ở vị trí khó nói nhất về tiền. Họ góp tiền như mọi người, nhưng không thoải mái hỏi tiền chợ đã đi đâu, cũng ngại đề nghị thay đổi. Nếu trụ cột là người con ruột, phần việc của bạn là làm cầu nối: chuyện tiền chung do bạn nói với cha mẹ mình, không để vợ hoặc chồng phải tự mở lời.
Hãy hỏi riêng người bạn đời trước: "Em thấy chuyện tiền chợ với tiền điện trong nhà mình như vậy có ổn không? Có chỗ nào em thấy ngại thì nói anh, anh nói với mẹ." Câu hỏi này đơn giản nhưng nhiều người làm dâu, làm rể chưa bao giờ được hỏi.
Cũng nên tách một phần nhỏ tiền riêng của vợ chồng mình, không đưa vào quỹ chung, dùng cho những việc của gia đình nhỏ: quà cho bên ngoại hoặc nội còn lại, một bữa ăn riêng của bốn người. Có phần riêng giúp người ở nhà cha mẹ bên kia không cảm thấy mọi thứ của mình đều thuộc về nhà chung.
Hũ chợ chung: một cách làm đơn giản
Nếu nhà bạn chọn góp theo phần hoặc kết hợp, một hũ chợ chung giúp mọi thứ nhìn thấy được mà không ai phải báo cáo ai. Cách làm:
- Thống nhất mức hũ mỗi tuần hoặc mỗi tháng, đủ cho chợ và lặt vặt chung. Lấy theo sổ chi một hai tháng gần nhất, cộng thêm một chút cho giá lên xuống.
- Mỗi bên góp phần của mình vào đầu kỳ. Ghi một dòng ở mặt trong nắp hoặc tờ giấy dán bên cạnh: ai góp, bao nhiêu.
- Người đi chợ lấy từ hũ, không cần ghi từng món. Chỉ cần cuối kỳ còn bao nhiêu.
- Cuối kỳ, nếu dư thì để sang kỳ sau; nếu hết sớm thì cả nhà biết ngay mà không phải đoán.
- Ba tháng một lần, ngồi lại năm phút xem mức hũ còn hợp không, có ai muốn đổi phần góp không.
Hũ chợ chung không phải để kiểm soát người đi chợ. Nó chỉ làm cho tiền chung có hình dạng. Nhiều nhà thấy rằng từ khi có hũ, câu "tháng này sao tốn thế" ít hẳn, vì ai cũng nhìn thấy cùng một chỗ.
Nếu nhà bạn chi chợ chủ yếu bằng chuyển khoản, hũ có thể là một tài khoản riêng mà người đi chợ cầm, nguyên tắc vẫn vậy: một chỗ góp chung, một con số cuối kỳ, không hỏi từng món.
Hiểu lầm thường gặp và hiểu đúng
Hiểu lầm: người góp nhiều tiền nhất thì có tiếng nói lớn nhất. Hiểu đúng: trong nhà ba thế hệ, góp tiền chỉ là một kiểu góp. Người góp công, người giữ nếp nhà, người trông con cũng đang gánh. Dùng tiền góp làm quyền quyết mọi chuyện là cách nhanh nhất khiến những người còn lại im lặng rồi xa cách.
Hiểu lầm: nói chuyện tiền với cha mẹ là thiếu tôn trọng. Hiểu đúng: không nói mới dễ thành thiếu tôn trọng, vì cha mẹ phải đoán con nghĩ gì qua từng câu than giá cả. Nói rõ, nói nhẹ, nói một lần cho cả nhà thường tôn trọng hơn nhiều lần bóng gió.
Hiểu lầm: ở chung thì không cần tiền riêng. Hiểu đúng: mỗi thế hệ nên có một khoản nhỏ không phải giải thích với ai. Ông bà cần tiền mua quà cho cháu, vợ chồng cần tiền cho gia đình nhỏ của mình, con lớn cần chút tiền tiêu vặt. Tiền riêng nhỏ giữ cho tiền chung đỡ căng.
Hiểu lầm: chia đúng tỷ lệ là công bằng. Hiểu đúng: công bằng ở nhà ba thế hệ là mỗi người góp theo sức và được nhìn thấy phần mình góp. Một tỷ lệ chuẩn trên giấy mà ai đó phải gồng mới góp nổi thì không công bằng với người đó.
Nhà chị Ngọc sau khi đón bố mẹ chồng lên ở
Chị Ngọc 37 tuổi, chồng là con trai một, bố mẹ chồng bán nhà ở quê lên ở cùng khi chị sinh con thứ hai. Bố chồng có lương hưu. Mấy tháng đầu không ai nói chuyện tiền: bà đi chợ bằng tiền của bà, vợ chồng chị trả mọi thứ còn lại. Chị bắt đầu thấy bà hay nhắc giá thịt, còn chồng chị thì không biết mẹ mình đang tiêu bao nhiêu cho chợ.
Chị nhờ chồng nói chuyện với mẹ. Anh nói: "Mẹ ơi, con muốn mình làm một hũ chợ chung, vợ chồng con góp phần lớn, bố mẹ góp phần nhỏ thôi, mẹ vẫn đi chợ, mẹ quyết món. Tiền hưu của bố thì bố mẹ giữ phần còn lại để lo việc riêng." Bà ban đầu ngần ngại vì sợ con nghĩ mình tiêu hoang, rồi đồng ý khi thấy mình vẫn cầm việc bếp.
Ba tháng sau, mức hũ phải tăng một lần vì giá chợ, cả nhà cùng thấy nên không ai trách ai. Chuyện chị ngại góp ý về bữa ăn của con nhỏ thì vẫn còn, hũ chợ không giải quyết được điều đó; nhưng chuyện tiền thì nhẹ hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Ở chung với bố mẹ thì vợ chồng có nên đưa tiền chợ cho bố mẹ không?
Tuỳ cách nhà bạn chọn góp. Nếu ông bà đi chợ, đưa một mức cố định vào hũ chợ chung giúp ông bà chủ động và không phải tự bỏ tiền riêng. Điều quan trọng là cả nhà cùng biết mức đó và biết ai đang góp phần nào.
Ông bà trông cháu có nên được tính là góp vào chi tiêu chung không?
Nên được ghi nhận thành lời, dù không quy ra tiền. Trông cháu, nấu cơm, đưa đón là phần góp rất lớn. Nói ra điều này giúp ông bà không thấy mình là gánh nặng, nhất là khi ông bà không có thu nhập riêng.
Bố mẹ có lương hưu nhưng con không muốn nhận tiền góp thì có sao không?
Không sao nếu ông bà thấy thoải mái. Nhưng với nhiều người lớn tuổi, được góp giúp họ giữ thể diện. Có thể nhận một phần nhỏ cho chợ và để ông bà giữ phần còn lại cho việc riêng, như vậy cả hai bên đều dễ chịu.
Làm dâu ở chung nhà chồng thì nên nói chuyện tiền chung với ai?
Nên nói với chồng trước và để chồng làm cầu nối với cha mẹ ruột của anh. Người con ruột nói chuyện tiền với cha mẹ mình thường ít va chạm hơn, còn người làm dâu được hỏi ý riêng trước sẽ thấy mình được tôn trọng.
Hũ chợ chung có làm người đi chợ cảm thấy bị kiểm soát không?
Có thể, nếu dùng hũ để hỏi từng món. Hũ chỉ nên cho biết tổng góp và số còn lại cuối kỳ; người đi chợ được tự quyết bên trong mức đó. Khi giữ đúng nguyên tắc này, hũ thường làm giảm chứ không tăng cảm giác bị soi.