GanhVac.comGánh Vác
Tiền cho cha mẹ già

Nghỉ việc ở nhà chăm bố mẹ hay thuê người: tính cả phần thu nhập mất đi

So nghỉ việc chăm cha mẹ, giảm giờ làm, thuê người và kết hợp với anh chị em theo đủ tiêu chí: tiền mặt, thu nhập mất, bảo hiểm xã hội đứt quãng, sức người chăm.

A woman in her forties stands at an apartment window at dawn holding a cup of tea, her elderly father asleep in a recliner behind her, soft blue morning light, seen from behind.

Khi cha mẹ cần người ở bên phần lớn thời gian trong ngày, câu hỏi "nghỉ việc ở nhà chăm hay thuê người" thường được trả lời bằng một phép trừ sai: lấy tiền công thuê người so với lương của mình. Phép tính đủ phải có thêm thu nhập mất đi về lâu dài, bảo hiểm xã hội đứt quãng, khả năng quay lại làm và sức của người chăm. Tính đủ rồi, nhiều nhà thấy phương án kết hợp — giảm giờ, thuê người một phần, anh chị em thay ca — đỡ hơn cả hai phương án cực.

Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà; có lựa chọn mà bạn quyết với đủ thông tin và có ngày xem lại. Phần dưới là bảng so theo tiêu chí, những chi phí ẩn của mỗi phương án, câu hỏi tự kiểm trước khi nộp đơn nghỉ, và một nhà đi trọn với kết quả không như mong đợi ban đầu.

So bốn phương án theo cùng một bộ tiêu chí

Điền mỗi ô bằng chữ "nhiều – vừa – ít" hoặc bằng đơn vị cho nhà mình. Dòng đầu là ví dụ giả định của một nhà có bố cần người ở bên ban ngày.

Tiêu chíNghỉ hẳn việcGiảm giờ làmThuê người cả ngàyKết hợp
Tiền mặt chi ra mỗi tháng (ví dụ giả định)003 đơn vị1,5 đơn vị
Thu nhập mất đi mỗi thángtoàn bộmột phần0một phần nhỏ
Bảo hiểm xã hội của người chămđứt, trừ khi tự đóng tiếptuỳ chế độ nơi làmgiữ nguyênthường giữ được
Khả năng quay lại công việc cũkhó dần theo nămgiữ đượcgiữ đượcgiữ được
Sức người chăm sau một nămdễ kiệtmệt nhưng có lúc nghỉđỡ hơn, vẫn phải giám sátđỡ hơn nếu lịch rõ
Cha mẹ có quen người lạ khôngkhông cầnmột phầncần thời gian quencần thời gian quen

Đọc bảng theo cột, đừng chỉ đọc dòng tiền mặt. Phương án nghỉ hẳn việc trông "không tốn đồng nào", nhưng là phương án mất nhiều nhất ở ba dòng dưới.

Chi phí ẩn của việc nghỉ hẳn để chăm

Thu nhập không chỉ mất trong thời gian chăm. Nghỉ vài năm thì khi quay lại, nhiều người phải nhận việc thấp hơn, hoặc không quay lại được ngành cũ. Phần chênh này kéo dài nhiều năm sau khi việc chăm đã xong.

Bảo hiểm xã hội đứt quãng. Những năm không đóng ảnh hưởng đến quyền lợi hưu trí của chính bạn. Có thể tìm hiểu việc tự đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện trong thời gian này — hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về điều kiện và cách tính theo văn bản hiện hành, không đoán.

Một nguồn thu gánh cả nhà. Nếu bạn là một trong hai nguồn thu, nghỉ việc nghĩa là người còn lại thành nguồn thu duy nhất cho cả ba thế hệ. Khi người đó ốm hay mất việc, nhà không còn phao nào.

Người chăm cô lập dần. Ở nhà cả ngày với cha mẹ ốm, ít gặp ai, ít việc gì cho riêng mình. Đây là con đường ngắn tới kiệt sức, mà kiệt sức thì không chăm được ai.

Phần chăm không ai thấy. Khi một người đã nghỉ hẳn để ở nhà, anh chị em dễ coi việc chăm là của người đó, góp ít dần, về thăm thưa dần. Không ai cố ý, nhưng gánh cứ thế dồn về một chỗ. Chốt thời hạn và phần góp của từng người ngay từ đầu là cách giữ cho chuyện này không xảy ra.

Chi phí ẩn của việc thuê người

Không chỉ tiền công. Còn ăn ở nếu người chăm ở lại, ngày nghỉ trong tháng, dịp lễ Tết, những ngày người chăm ốm phải tìm người thay. Cộng cả năm rồi chia mười hai mới ra con số thật.

Thời gian giám sát. Tuần đầu, tháng đầu bạn vẫn phải có mặt nhiều để hướng dẫn, quan sát. Thuê người không có nghĩa là thôi chăm; nó đổi việc làm tay thành việc theo dõi.

Chuyện đổi người. Người chăm nghỉ đột ngột là chuyện hay gặp. Mỗi lần đổi, cha mẹ phải quen lại, bạn phải nghỉ làm vài ngày. Nên có sẵn phương án thay ca từ anh chị em.

Thoả thuận không rõ. Không ghi rõ việc, giờ, tiền công, ngày nghỉ thì về sau dễ va chạm. Ghi ra giấy, cả hai bên giữ một bản; cần thì hỏi người có chuyên môn về hợp đồng lao động.

Câu hỏi tự kiểm trước khi nộp đơn nghỉ việc

Trả lời từng câu bằng chữ, không bằng gật đầu trong đầu. Câu nào chưa trả lời được thì chưa nộp đơn.

  • Bác sĩ nói cha mẹ cần người ở bên trong bao lâu nữa: vài tháng, vài năm, hay chưa biết?
  • Nếu mình nghỉ, nhà còn bao nhiêu tháng chi tiêu trong quỹ dự phòng trước khi phải cắt những khoản của con?
  • Mình đã hỏi nơi làm có cho giảm giờ, làm từ xa, nghỉ không lương có thời hạn chưa?
  • Anh chị em đã được hỏi thẳng mỗi người góp được gì chưa, bằng tiền hay bằng ca trực?
  • Mình sẽ đóng bảo hiểm xã hội thế nào trong thời gian nghỉ, đã hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội chưa?
  • Nếu một năm sau cha mẹ vẫn cần chăm như vậy, mình có quay lại làm được không, và ai sẽ chăm khi đó?
  • Vợ hoặc chồng mình nghĩ gì, đã nói hết những lo lắng chưa?

Câu hỏi cuối hay bị bỏ qua nhất. Một lời đồng ý miễn cưỡng hôm nay dễ thành một nỗi ấm ức hai năm sau, khi một nguồn thu gánh cả nhà quá lâu.

Nói với anh chị em khi một người phải nghỉ việc

Khi một người trong nhà nghỉ việc để chăm cha mẹ, người đó đang góp phần lớn nhất — không bằng tiền mà bằng thu nhập mất đi. Nếu anh chị em còn lại vẫn góp như cũ, người nghỉ việc vừa mất thu nhập vừa phải chi phần của mình, gánh đó không giữ được lâu.

Cách nói thẳng mà không kể công: "Em sẽ nghỉ việc chăm mẹ trong sáu tháng, sau đó cả nhà xem lại. Trong sáu tháng này em không góp tiền được như trước, và em mong anh chị gánh phần tiền của mẹ. Em cũng cần mỗi tháng hai ngày có người thay để em đi khám, đi lo giấy tờ cho con."

Câu này có ba thứ: thời hạn, đề nghị cụ thể về tiền, đề nghị cụ thể về ca thay. Thiếu thời hạn, việc nghỉ dễ kéo dài vô định. Thiếu đề nghị cụ thể, anh chị em sẽ hỏi "em cần gì cứ nói" mà không ai biết làm gì.

Nếu nhà không có anh chị em, phần này nói với vợ hoặc chồng, và có thể với họ hàng gần. Đừng ngại nhờ một người dì, người cô trông cha mẹ nửa ngày mỗi tuần — người ta thường sẵn lòng hơn mình nghĩ khi được nhờ một việc rõ ràng.

Một nhà đi trọn: nghỉ hẳn rồi quay lại giữa chừng

Chị Thu 39 tuổi, kế toán, bố bị sa sút trí nhớ, mẹ đã mất. Chị là con một, chồng làm ca, con gái học lớp bốn. Thuê người cả ngày thì chị thấy tốn, mà bố lại hay hoảng với người lạ. Chị nghỉ hẳn việc, tính nghỉ một năm.

Tháng thứ năm, quỹ dự phòng của nhà còn chưa tới một nửa, chị mất ngủ, cáu với con. Chị ngồi lại với chồng, làm đúng bảng so bốn phương án. Phương án kết hợp hiện ra: chị nhận làm sổ sách tại nhà cho hai cơ sở nhỏ, thuê người chăm bố bốn buổi sáng mỗi tuần, chồng đổi sang ca tối để trông bố buổi chiều.

Tháng đầu bố chị không quen người chăm, có hôm không chịu ăn. Sang tháng thứ hai thì đỡ. Thu nhập của chị chỉ bằng một nửa trước kia, nhưng nhà không phải rút quỹ dự phòng nữa, và chị bắt đầu đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện sau khi hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.

Chị vẫn tiếc vị trí cũ, và không chắc sau này quay lại được. Nhưng nếu tính đủ ngay từ đầu, có lẽ chị đã chọn phương án kết hợp sớm hơn năm tháng. Quyết định nào cũng nên có một ngày xem lại ghi sẵn — ba tháng, sáu tháng — để đổi hướng không có nghĩa là thất bại.

Khi nào cần hỏi người có chuyên môn, và điều không cần lo quá

Có ba con số bạn không tự đoán được, và cả quyết định xoay quanh chúng. Thứ nhất là cha mẹ cần chăm ở mức nào và trong bao lâu — câu hỏi cho bác sĩ đang theo dõi cha mẹ. Hỏi thẳng: "Bác sĩ cho con hỏi, trong sáu tháng tới bố con cần người ở bên cả ngày hay chỉ một phần thời gian? Nhà con đang tính chuyện nghỉ việc để chăm." Câu trả lời có thể đổi hẳn phép tính.

Thứ hai là chuyện bảo hiểm xã hội của bạn khi nghỉ hay giảm giờ — hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội và bộ phận nhân sự nơi bạn làm về nghỉ không lương, chế độ làm việc bán thời gian, tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, theo văn bản đang áp dụng. Thứ ba, nếu thuê người dài hạn, hỏi người có chuyên môn về thoả thuận lao động để hai bên cùng rõ quyền và nghĩa vụ.

Nếu nhà đang cân nhắc một cơ sở chăm sóc người cao tuổi, so theo tiêu chí — khoảng cách để con cháu thăm được, số người chăm trên mỗi cụ, cách cơ sở xử lý khi cụ ốm, các khoản thu thêm ngoài mức thu cơ bản — và đọc kỹ thoả thuận trước khi đặt cọc. Không có lựa chọn nào nói lên mức thương cha mẹ của người con.

Điều không cần lo quá: người ngoài nghĩ gì về việc bạn đi làm trong khi cha mẹ ốm. Một người con giữ được việc, giữ được sức và giữ được nguồn thu cho cả nhà thường chăm cha mẹ được lâu hơn một người con nghỉ hẳn rồi kiệt sau một năm.

Câu hỏi thường gặp

Nên nghỉ việc ở nhà chăm bố mẹ hay thuê người chăm?

Tuỳ thời gian cha mẹ cần chăm, quỹ dự phòng của nhà và khả năng quay lại làm của người chăm. So đủ các tiêu chí gồm tiền mặt, thu nhập mất đi, bảo hiểm xã hội, sức người chăm; nhiều nhà thấy phương án kết hợp giảm giờ, thuê một phần và thay ca đỡ hơn hai phương án cực.

Nghỉ việc chăm bố mẹ thì bảo hiểm xã hội của mình ra sao?

Thời gian không đóng có thể ảnh hưởng đến quyền lợi hưu trí của chính bạn. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về việc tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện trong thời gian này và cách tính theo văn bản hiện hành trước khi quyết định.

Thuê người chăm bố mẹ tại nhà phải tính những khoản nào?

Ngoài tiền công còn có ăn ở nếu người chăm ở lại, ngày nghỉ, dịp lễ Tết, người thay khi người chăm ốm hay nghỉ, và thời gian bạn phải giám sát trong những tuần đầu. Cộng cả năm rồi chia ra mới thấy chi phí thật mỗi tháng.

Một người nghỉ việc chăm bố mẹ thì anh chị em nên góp thế nào?

Người nghỉ việc đang góp phần lớn bằng thu nhập mất đi, nên anh chị em còn lại thường gánh phần tiền của cha mẹ trong thời gian đó, cùng với vài ngày thay ca mỗi tháng. Chốt rõ thời hạn và ngày cả nhà xem lại.

Bố mẹ không chịu người lạ chăm thì làm sao?

Bắt đầu bằng vài buổi ngắn có con ở nhà cùng, để cha mẹ quen dần người chăm, rồi mới tăng giờ. Hỏi bác sĩ nếu cha mẹ có biểu hiện hoảng sợ, bồn chồn kéo dài, vì đó có thể là một phần của bệnh cần được tư vấn riêng.

Đã nghỉ việc chăm bố mẹ rồi muốn đổi ý thì có muộn không?

Không muộn. Quyết định chăm cha mẹ nên có ngày xem lại sẵn, ba hay sáu tháng một lần. Khi thấy quỹ dự phòng cạn nhanh hoặc sức mình đi xuống, chuyển sang phương án kết hợp là điều chỉnh hợp lý, không phải bỏ cuộc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138