GanhVac.comGánh Vác
Khi người trụ cột gặp chuyện

Sổ tay tài chính gia đình: ghi gì để vợ chồng tiếp quản được khi mình nằm viện

Mười trang tối thiểu của một cuốn sổ tay tài chính gia đình, viết khi còn khoẻ để vợ chồng hoặc người thân tiếp quản được ngay nếu mình nằm viện hay đi xa.

Late at night in a small apartment kitchen, a wife writes in a plain notebook with blank pages while her husband leans over her shoulder, warm lamp light, seen from behind

Một cuốn sổ tay tài chính gia đình chỉ cần trả lời được một câu: nếu mai mình phải nằm viện một tháng, người ở nhà có biết tiền nằm ở đâu, khoản nào đến hạn, ai nợ mình, mình nợ ai, và gọi cho ai khi bí không? Ghi đúng những thứ đó, theo thứ tự đó, là đủ. Không cần sổ đẹp, không cần phần mềm, chỉ cần một người khác đọc được và làm theo được.

Bài này đưa ra mười trang tối thiểu của cuốn sổ, cách viết sao cho người không quen tiền cũng hiểu, những thứ tuyệt đối không ghi thẳng vào sổ, nhịp cập nhật, và một tình huống thật về một cuốn sổ được dùng đến. Ví dụ tiền đều là "đơn vị" giả định.

Mười trang tối thiểu của cuốn sổ

Mỗi trang một chủ đề, đánh số trang để khi gọi điện từ bệnh viện mình chỉ cần bảo "em xem trang 4". Dòng ví dụ là giả định.

TrangGhi gìVí dụ một dòng
1. Liên lạc khẩnBa người gọi khi bí, kèm việc mỗi người giúp đượcChị gái: biết việc ở quê; bạn cùng công ty: biết thủ tục nghỉ ốm
2. Tài khoản đang cóNgân hàng nào, tài khoản để làm gì, ai đứng tên (không ghi mật khẩu)Tài khoản lương của chồng: nhận lương, trả hoá đơn
3. Khoản phải trả định kỳTên khoản, hạn, mức, trả bằng cách nàoTiền nhà ngày 5, khoảng 4 đơn vị, chuyển khoản
4. Khoản gửi cha mẹ, người thânGửi ai, mức, ngày, có thể giảm tới đâuMẹ vợ: 2 đơn vị ngày 10, mức tối thiểu 1
5. Khoản nợNợ ai, còn bao nhiêu, hạn, giấy tờ ở đâuVay em trai 3 đơn vị, hẹn trả cuối năm
6. Người nợ mìnhAi, bao nhiêu, đã hẹn gìBạn cũ mượn 1 đơn vị, không gấp
7. Bảo hiểmLoại, ai được bảo hiểm, người thụ hưởng, hợp đồng cất ở đâu, cách liên hệ bồi thườngHợp đồng ở hộp hồ sơ tầng hai
8. Quỹ dự phòngCó mấy quỹ, để ở đâu, quy tắc rútQuỹ nằm viện: chỉ rút khi có giấy nhập viện
9. Giấy tờ quan trọngSổ đỏ, giấy tờ xe, hộ chiếu, bằng cấp nằm ở đâuTủ sắt, chìa khoá chỗ chị gái giữ
10. Mong muốn của mìnhƯu tiên chi khi thiếu, việc không được làmKhông bán xe của bố; giữ học phí con trước

Trang 10 là trang hay bị bỏ nhất mà lại cần nhất. Khi mình nằm viện, người ở nhà sẽ phải quyết những thứ mình chưa kịp dặn. Một vài dòng như "nếu thiếu thì lùi khoản gửi em trước, giữ khoản thuốc của mẹ" sẽ giúp họ không phải đoán và không phải mang cảm giác có lỗi.

Những thứ không ghi thẳng vào sổ

Cuốn sổ sẽ nằm ở nhà, có khi bị mang đi bệnh viện, có khi người khác cầm lên đọc. Vì vậy có những thứ cần tách riêng.

  • Mật khẩu, mã PIN, mã xác thực: không ghi vào sổ. Mật khẩu mở điện thoại và hộp thư, nếu cần, thì ghi riêng, niêm phong, cất ở chỗ chỉ một hai người biết; mật khẩu ngân hàng và mã PIN thẻ thì không đưa cho ai, việc tiền bạc đi qua tài khoản chung hoặc khoản để sẵn.
  • Số thẻ đầy đủ và mã bảo mật ở mặt sau thẻ: không ghi. Chỉ cần ghi bốn số cuối để nhận ra thẻ nào.
  • Ảnh chụp giấy tờ tuỳ thân: không dán vào sổ. Nếu cần bản sao, cất cùng hồ sơ giấy tờ ở trang 9.
  • Những chuyện riêng tư không liên quan tới việc tiếp quản: sổ để dùng, không phải nhật ký. Ghi ngắn, đủ để làm.
  • Lời trách hay cảm xúc về người thân: nếu cần nói, nói trực tiếp hoặc viết thư riêng. Sổ tay mà có dòng trách anh chị em sẽ thành nguồn bất hoà khi người khác đọc được.

Một câu hỏi tự kiểm khi viết xong mỗi trang: "Nếu cuốn sổ này rơi vào tay một người lạ, họ có lấy được tiền của nhà mình không?" Nếu câu trả lời là có, trang đó đang ghi quá nhiều. Nếu người nhà đọc mà vẫn không biết bắt đầu từ đâu, trang đó đang ghi quá ít.

Viết cho người không quen tiền cũng đọc được

Người tiếp quản không phải lúc nào cũng là vợ hoặc chồng. Có khi là một người con lớn, một người em, hoặc cha mẹ già. Viết sổ như viết hướng dẫn cho một người thông minh nhưng chưa từng làm việc này: mỗi khoản một dòng, động từ ở đầu, tránh viết tắt riêng của mình.

Thay vì ghi "ĐN T5 – 4", hãy ghi "Đóng tiền nhà trước ngày 5 hằng tháng, khoảng 4 đơn vị, chuyển vào tài khoản chủ nhà ghi ở trang 2". Câu dài hơn nhưng người khác làm được ngay. Viết tắt chỉ có nghĩa với mình, mà lúc cuốn sổ cần dùng thì mình lại không ở đó để giải thích.

Ghi kèm cách kiểm tra đã làm xong: "Chủ nhà sẽ nhắn lại đã nhận". Người tiếp quản hay lo nhất ở chỗ không biết mình đã làm đúng chưa. Một dấu hiệu xác nhận đơn giản giúp họ bớt gọi điện hỏi mình lúc mình cần nghỉ.

Cuối cùng, đọc thử cho người tiếp quản nghe một lần khi cả hai còn khoẻ. Không cần trình bày dài, chỉ hỏi: "Anh đọc trang 3 xem, nếu tháng sau em nằm viện thì anh có làm được không, chỗ nào chưa rõ?" Những câu hỏi họ đặt ra lúc đó chính là những dòng còn thiếu.

Tình huống đi trọn: cuốn sổ được dùng đến

Anh Tùng 44 tuổi, làm tự do nên thu nhập không đều, là người giữ hết các khoản trong nhà. Vợ anh lo con và mẹ anh bị tai biến ở cùng. Một tối anh ngồi viết cuốn sổ mười trang vì một người bạn vừa phải nằm viện gấp. Vợ anh lúc đó còn cười, bảo anh lo xa.

Bốn tháng sau, anh phải mổ và nằm viện gần ba tuần. Vợ anh mở sổ, làm theo trang 3 và 4. Khoản trả góp chiếc xe tải nhỏ dùng cho việc làm ăn đến hạn; nhờ trang 5 ghi rõ hạn và cách liên hệ, chị gọi trước cho bên cho vay để hỏi phương án dời lịch. Trang 10 ghi "nếu thiếu thì lùi khoản gửi em gái học đại học, nói với em là tạm thời", chị làm đúng như vậy.

Không phải mọi thứ đều trơn tru. Trang 6 anh ghi người nợ mình nhưng không ghi số điện thoại, chị phải lần mãi mới liên lạc được. Thông báo học phí và hoá đơn lại chỉ gửi về hộp thư của anh, trong chiếc điện thoại anh mang theo vào viện. Khi ra viện, anh bổ sung số liên lạc còn thiếu, cài cho các thông báo gửi về cả hộp thư của vợ, và lần này vợ anh ngồi viết cùng.

Điều đáng học ở đây là cuốn sổ không cần hoàn hảo mới có ích. Một bản thiếu vài dòng vẫn giúp người ở nhà làm được phần lớn việc, và chính lần dùng thật đầu tiên sẽ chỉ ra chỗ còn thiếu.

Nhịp cập nhật để sổ không cũ

Một cuốn sổ cũ hai năm có thể gây hại hơn không có sổ, vì người ở nhà sẽ tin những con số đã sai. Một nhịp đơn giản:

  1. Mỗi khi có một khoản định kỳ mới hoặc mất đi một khoản (đổi nhà, con chuyển trường, trả xong nợ): sửa ngay trang liên quan, ghi ngày sửa ở góc trang.
  2. Mỗi sáu tháng: ngồi cùng người tiếp quản mười lăm phút, lật từng trang, hỏi "còn đúng không".
  3. Mỗi năm một lần, chọn một dịp cố định trong năm: kiểm lại người thụ hưởng trong các hợp đồng bảo hiểm, người giữ chìa khoá, mật khẩu đã đổi chưa.
  4. Khi gia đình có thay đổi lớn (sinh con, cha mẹ về ở cùng, ly thân, anh chị em đổi phần đóng góp): viết lại trang 4, trang 10.
  5. Sau mỗi lần sổ được dùng thật: ghi lại dòng nào thiếu và bổ sung ngay khi mình đủ sức.

Đừng chờ có thời gian rảnh mới viết lại cả cuốn. Sửa từng dòng ngay lúc có thay đổi tốn vài phút, còn dồn lại một năm thì thành việc lớn và rất dễ bị bỏ.

Làm sai thường gặp và cách làm đúng

Những lỗi dưới đây gặp ở rất nhiều cuốn sổ được viết vội. Đọc qua trước khi viết sẽ đỡ phải sửa sau.

Làm saiHậu quả khi cần dùngLàm đúng
Chỉ một mình mình biết sổ để ở đâuNgười ở nhà lục cả buổi không thấyÍt nhất hai người biết chỗ cất
Ghi số tiền mà không ghi ngày cập nhậtNgười đọc không biết số còn đúng khôngGhi ngày sửa ở góc mỗi trang
Ghi tên người cần gọi mà thiếu cách liên lạcMất nhiều ngày lần ra người đóGhi đủ cách liên lạc và việc họ giúp được
Thông báo khoản đến hạn chỉ gửi về hộp thư của mìnhNgười ở nhà không biết khoản nào sắp tớiCài gửi về cả hộp thư của vợ hoặc chồng
Viết sổ xong cất đi, không ai đọc thửLúc cần mới thấy chỗ khó hiểuĐọc thử cùng người tiếp quản một lần

Cột giữa của bảng này không nhằm doạ, mà để nhắc rằng mỗi lỗi nhỏ đều có cách sửa trong vài phút. Phần lớn chỉ cần thêm một dòng hoặc một người nữa biết chỗ cất sổ.

Khi nào cần hỏi người có chuyên môn

Cuốn sổ tay là công cụ trong nhà, không thay được giấy tờ pháp lý. Nếu bạn muốn người tiếp quản có quyền thực hiện các giao dịch thay mình, như rút tiền ở ngân hàng hay làm thủ tục với tài sản đứng tên mình, thì việc đó cần hình thức uỷ quyền phù hợp. Hãy hỏi phòng công chứng hoặc luật sư, và hỏi chính ngân hàng về quy định của họ, vì mỗi nơi có yêu cầu khác nhau.

Với các hợp đồng bảo hiểm, nếu trong sổ ghi tên người thụ hưởng mà bạn không chắc tên đó còn đúng với mong muốn hiện tại, hãy đọc lại hợp đồng và hỏi bên phát hành về thủ tục thay đổi. Đừng giả định là người nhà sẽ "tự hiểu".

Nếu sổ có trang nợ phức tạp, nhiều bên cho vay, nhiều hạn khác nhau, hãy cân nhắc nhờ một người tư vấn tài chính độc lập, không bán sản phẩm, xem cùng một lần. Mục tiêu không phải tìm cách vay thêm, mà là sắp lại thứ tự ưu tiên trả để người tiếp quản không bị cuốn vào việc trả vay bằng vay.

Một điều không cần lo quá: không cần ghi hết mọi chi tiêu lặt vặt. Sổ tay để tiếp quản, không phải sổ kế toán. Phần ăn uống, đi chợ hằng ngày người ở nhà vẫn làm được mà không cần hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp

Sổ tay tài chính gia đình khác gì sổ ghi chép chi tiêu hằng ngày?

Sổ ghi chi tiêu để theo dõi tiền đã tiêu, còn sổ tay tài chính để người khác tiếp quản được khi mình vắng mặt. Nó ghi tài khoản, khoản đến hạn, nợ, bảo hiểm, giấy tờ và mong muốn của mình, không cần ghi từng khoản đi chợ.

Có nên ghi mật khẩu ngân hàng vào sổ tay cho tiện không?

Không nên. Sổ tay có thể bị nhiều người cầm lên đọc, và dùng mật khẩu, mã PIN của người khác thường trái điều khoản ngân hàng. Trong sổ chỉ ghi tài khoản để làm gì; việc tiền bạc khi mình vắng nên đi qua tài khoản chung, khoản để sẵn hoặc uỷ quyền phù hợp.

Ai nên là người được đọc sổ tay tài chính của gia đình?

Thường là vợ hoặc chồng, cộng thêm một người dự phòng mà cả nhà tin, như một anh chị em hoặc người con đã trưởng thành. Người dự phòng giúp khi vợ chồng cùng gặp chuyện, và cũng giúp người tiếp quản có người cùng xem cho yên tâm.

Sổ tay có thay được giấy uỷ quyền không?

Không. Sổ tay chỉ là hướng dẫn trong nhà. Muốn người khác thực hiện giao dịch thay mình với ngân hàng hay tài sản, cần hình thức uỷ quyền phù hợp theo quy định hiện hành. Hãy hỏi phòng công chứng, luật sư và chính ngân hàng nơi mình có tài khoản.

Bao lâu nên cập nhật sổ tay tài chính một lần?

Sửa ngay khi có khoản mới hay khoản mất đi, xem lại cùng người tiếp quản mỗi sáu tháng, và kiểm người thụ hưởng, người giữ chìa khoá mỗi năm một lần. Sau mỗi lần sổ được dùng thật, bổ sung ngay những dòng còn thiếu.

Nhà ít tiền, ít khoản thì có cần viết sổ tay không?

Vẫn cần, và còn dễ viết hơn. Nhà càng ít dư thì một lần trễ hạn hay một khoản nợ bị quên càng gây khó. Một bản vài trang ghi khoản đến hạn, người cần gọi và mong muốn của mình đã đủ giúp người ở nhà không lúng túng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138