Trước một đợt điều trị dài, người trụ cột nên chia việc làm hai nhóm: việc chỉ cần dặn (trả hoá đơn từ tiền mặt hay tài khoản chung, đưa đón con, gửi tiền cho cha mẹ từ khoản đã để riêng) và việc cần giấy uỷ quyền hợp lệ (giao dịch với tài khoản đứng tên mình, nhận các khoản tiền thay mình, làm thủ tục với tài sản đứng tên mình). Nhóm thứ nhất làm trong một buổi tối. Nhóm thứ hai cần hỏi phòng công chứng hoặc luật sư, và nên làm sớm khi mình còn tỉnh táo.
Bài này không hướng dẫn cách soạn giấy uỷ quyền và không thay lời của người có chuyên môn. Nó giúp bạn ra quyết định: giao việc gì, giao tới đâu, giao cho ai, và mang câu hỏi gì tới phòng công chứng để buổi làm việc ngắn và rõ.
Bảng phân loại: dặn hay cần giấy
Lấy danh sách các việc tiền bạc mình đang làm mỗi tháng, xếp vào bảng. Dòng ví dụ là giả định; quy định cụ thể của từng ngân hàng, từng cơ quan có thể khác, nên cột cuối luôn là "hỏi lại".
| Việc | Thường chỉ cần dặn? | Thường cần giấy tờ? | Hỏi ai cho chắc |
|---|---|---|---|
| Trả tiền điện nước, học phí từ tài khoản chung hoặc tiền mặt để sẵn | Có | Thường không | Không cần |
| Rút tiền từ tài khoản chỉ đứng tên mình | Không | Có | Ngân hàng nơi mở tài khoản |
| Nhận lương, nhận khoản trợ cấp thay mình | Không | Thường có | Nơi làm việc, cơ quan bảo hiểm xã hội |
| Làm thủ tục với nhà, đất, xe đứng tên mình | Không | Có | Phòng công chứng, luật sư |
| Gửi tiền cho cha mẹ từ khoản đã để riêng ở nhà | Có | Không | Không cần |
| Liên hệ bên bảo hiểm báo sự kiện và nộp giấy tờ | Một phần | Tuỳ bên phát hành | Bên phát hành hợp đồng |
Nhìn bảng, nhiều người nhận ra phần lớn việc hằng tháng nằm ở nhóm chỉ cần dặn, nếu mình chịu khó để sẵn một khoản ở chỗ người nhà dùng được. Giấy uỷ quyền chỉ cần cho những việc thật sự gắn với tên mình. Chuyển bớt việc sang nhóm một là cách giảm phụ thuộc vào giấy tờ.
Giao tới đâu: ba câu hỏi về phạm vi
Giao việc gì? Càng cụ thể càng tốt. "Quản lý mọi tài sản" nghe tiện nhưng cũng là giao rất rộng. Người trụ cột nên tự hỏi: trong thời gian mình nằm viện, thật sự cần người khác làm những việc gì? Thường chỉ vài việc: trả một số khoản định kỳ, nhận một số khoản tiền, làm vài thủ tục.
Giao trong bao lâu? Gắn với thời gian điều trị dự kiến, có mốc xem lại. Cách ghi thời hạn và hiệu lực theo quy định ra sao là câu hỏi dành cho phòng công chứng; phần của mình là biết mình muốn giao trong khoảng nào.
Việc gì không giao? Bán, cho, thế chấp tài sản lớn; vay mới; đứng ra bảo lãnh cho ai. Những việc này, nếu không thật cần, nên để chờ mình. Ghi rõ ra giấy và nói rõ với người được giao.
Một câu hỏi tự kiểm. "Nếu người được giao làm đúng hết những gì giấy cho phép, mình có yên tâm không?" Nếu câu trả lời là "có, trừ việc X", thì việc X không nên nằm trong phạm vi giao.
Tình huống đi trọn: anh Quang trước đợt điều trị bốn tháng
Anh Quang 46 tuổi, làm công ăn lương, vợ buôn bán nhỏ, hai con tuổi học trò, bố mẹ ở quê có mảnh vườn đứng tên anh. Bác sĩ báo anh cần điều trị khoảng bốn tháng, có những tuần không tự đi lại được.
Anh ngồi với vợ kẻ bảng phân loại. Phần lớn việc hằng tháng chuyển sang nhóm chỉ cần dặn: anh chuyển trước một khoản vào tài khoản chung, để riêng khoản gửi bố mẹ ở nhà. Còn ba việc cần giấy: nhận lương, làm thủ tục với bên bảo hiểm sức khoẻ, và nếu cần thì rút tiền từ tài khoản riêng. Anh mang đúng ba việc đó tới phòng công chứng, hỏi hình thức phù hợp, đồng thời hỏi ngân hàng về quy định của họ.
Kết quả không trọn vẹn: ngân hàng có yêu cầu riêng nên vợ anh phải quay lại bổ sung một lần. Mảnh vườn đứng tên anh thì anh quyết định không đưa vào phạm vi, vì không có việc gì cần làm với nó trong bốn tháng. Em trai anh có hỏi vì sao không giao cả mảnh vườn cho chị dâu "cho tiện"; anh trả lời: "Không có việc gì cần làm với nó, giao vào chỉ thêm lo."
Điều đáng chú ý: anh Quang không cố giao "cho đủ". Anh giao đúng những việc sẽ thật sự xảy ra, và chính sự hẹp đó giúp vợ anh làm việc với ngân hàng, nơi làm việc dễ hơn.
Trong khi chờ giấy tờ: để sẵn một khoản người nhà dùng được
Giấy uỷ quyền có thể mất vài ngày đến vài tuần mới dùng được trơn tru, vì mỗi ngân hàng, mỗi nơi làm việc có yêu cầu riêng. Trong lúc đó, dòng tiền của nhà vẫn phải chạy. Cách đơn giản nhất là chuyển trước một khoản sang chỗ người nhà dùng được mà không cần giấy: tài khoản đứng tên vợ hoặc chồng, tài khoản chung, hoặc một khoản tiền mặt cất ở nhà.
Khoản này nên đủ cho bao lâu? Ví dụ giả định: nếu chi tối thiểu của nhà là 8 đơn vị mỗi tháng và đợt điều trị dự kiến bốn tháng, nhiều nhà để sẵn đủ cho một đến hai tháng đầu, phần còn lại rút dần khi giấy tờ đã xong. Con số cụ thể tuỳ quỹ dự phòng của từng nhà.
Ghi rõ khoản này dùng cho việc gì, theo thứ tự ưu tiên: viện phí và thuốc trước, rồi nhà ở và ăn uống, rồi học phí đến hạn, rồi khoản gửi cha mẹ. Khi người nhà phải chọn, họ có sẵn thứ tự của mình để dựa vào.
Câu nói mẫu khi chuyển khoản này cho vợ hoặc chồng: "Khoản này để nhà mình chạy hai tháng đầu, em không cần hỏi anh từng khoản, chỉ cần ghi lại. Hết khoản này mà giấy tờ chưa xong thì mình bàn tiếp." Câu này cho người ở nhà quyền làm và sự yên tâm, hai thứ họ cần nhất lúc đó.
Câu hỏi mang tới phòng công chứng hoặc luật sư
Chuẩn bị sẵn danh sách câu hỏi giúp buổi làm việc ngắn và ra kết quả rõ. Ghi câu trả lời ngay bên cạnh.
- Với những việc mình muốn giao, hình thức uỷ quyền nào phù hợp theo quy định hiện hành?
- Cần mang những giấy tờ gì, của mình và của người được uỷ quyền?
- Nếu mình không tự đi được tới văn phòng, có cách nào làm thủ tục không?
- Ghi thời hạn và phạm vi thế nào cho đúng ý mình mà không mơ hồ?
- Khi mình khoẻ lại hoặc muốn thay đổi, cần làm gì để chấm dứt hay sửa?
- Ngân hàng, nơi làm việc có thể có yêu cầu riêng, mình nên hỏi họ những gì?
- Trường hợp mình mất năng lực tự quyết, giấy này còn dùng được không, và cần chuẩn bị gì khác?
Câu cuối là câu nhiều người không nghĩ tới, nhưng rất quan trọng với người sắp điều trị nặng. Câu trả lời phụ thuộc quy định và hoàn cảnh cụ thể, nên hãy hỏi người có chuyên môn thay vì đoán.
Nói với người được giao và với cả nhà
Người được giao thường lo hai chuyện: sợ làm sai, và sợ bị anh chị em nghi ngờ. Cả hai đều giảm được nếu mình nói rõ từ đầu. Câu mẫu với vợ hoặc chồng: "Em chỉ cần làm ba việc này. Mọi khoản chi, em ghi vào sổ, mỗi tuần anh xem cùng em nếu anh đủ sức. Việc gì ngoài ba việc này thì chờ anh."
Với anh chị em, nhất là khi người được giao là vợ hoặc chồng chứ không phải người trong họ: "Em đã uỷ quyền cho chị Lan làm mấy việc tiền bạc trong lúc em điều trị: nhận lương, trả viện phí, làm giấy tờ bảo hiểm. Tài sản khác em không giao, chờ em khoẻ. Có gì anh chị cứ hỏi thẳng em." Câu cuối mời người khác hỏi mình, thay vì đi hỏi người được giao.
Với cha mẹ già: không cần đi vào chi tiết pháp lý, chỉ cần cha mẹ biết ai lo khoản gửi về và thuốc men trong lúc mình nằm viện. "Mấy tháng con chữa bệnh, tiền gửi về bố mẹ là nhà con gửi như cũ, ai hỏi thì bố mẹ cứ bảo đã có người lo."
Một điều không cần lo quá: uỷ quyền không có nghĩa là mình mất quyền quyết định. Đó là nhờ người khác làm thay một số việc trong một thời gian, theo phạm vi mình chọn. Việc thay đổi hay chấm dứt khi cần là điều nên hỏi rõ ở phòng công chứng ngay từ đầu.
Những bẫy hay gặp
Bẫy thứ nhất là để đến khi đã nằm viện, mệt hoặc đang dùng thuốc mạnh, mới làm giấy tờ. Lúc đó vừa khó đi lại, vừa khó đọc kỹ. Nếu biết trước đợt điều trị, hãy làm trong những ngày còn khoẻ.
Bẫy thứ hai là ký giấy giao quyền rất rộng vì "cho tiện", nhất là khi có người thân thúc giục. Phạm vi rộng kéo theo rủi ro rộng, và kéo theo cả nghi ngờ trong họ hàng. Giao đúng việc cần.
Bẫy thứ ba là đưa giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ tài sản cho người ngoài "lo thủ tục giùm cho nhanh". Không ai cần cầm bản gốc giấy tờ của mình nếu không có lý do rõ ràng. Nếu ai đó đòi tiền hay đe doạ liên quan tới giấy tờ của mình, hãy báo công an qua 113.
Bẫy thứ tư là nghĩ rằng giấy uỷ quyền thay được di chúc hay ngược lại. Hai loại giấy này phục vụ hai mục đích khác nhau. Câu hỏi về việc nào cần loại giấy nào, hiệu lực ra sao, là câu dành cho phòng công chứng hoặc luật sư; phần của mình là biết mình muốn điều gì xảy ra trong từng trường hợp.
Câu hỏi thường gặp
Sắp nằm viện dài ngày thì việc gì cần làm giấy uỷ quyền?
Thường là những việc gắn với tên mình: rút tiền từ tài khoản chỉ đứng tên mình, nhận lương hay trợ cấp thay mình, làm thủ tục với tài sản đứng tên mình. Quy định cụ thể tuỳ từng nơi, nên hãy hỏi phòng công chứng và chính ngân hàng, nơi làm việc.
Có nên uỷ quyền rộng cho vợ hoặc chồng để khỏi phải làm nhiều lần?
Giao rộng tiện nhưng rủi ro cũng rộng và dễ gây nghi ngờ trong họ hàng. Nên giao đúng những việc sẽ thật sự xảy ra trong thời gian điều trị, có mốc xem lại. Việc bán, cho, thế chấp tài sản lớn thì nên chờ mình.
Không đi được tới phòng công chứng thì làm uỷ quyền thế nào?
Hãy hỏi trực tiếp phòng công chứng về cách làm thủ tục khi người uỷ quyền không tự tới được, và giấy tờ cần chuẩn bị. Quy định có thể thay đổi, nên đừng dựa vào kinh nghiệm của người quen. Làm sớm khi còn khoẻ thì dễ hơn nhiều.
Giấy uỷ quyền có thay được di chúc không?
Không. Hai loại giấy phục vụ hai mục đích khác nhau. Uỷ quyền là nhờ người khác làm thay một số việc khi mình còn sống; di chúc nói về tài sản sau khi mình mất. Hỏi phòng công chứng hoặc luật sư để biết mình cần loại nào.
Làm sao để anh chị em không nghi ngờ người được uỷ quyền?
Nói rõ với cả nhà mình đã giao những việc gì, không giao việc gì, và mời mọi người hỏi thẳng mình. Người được giao ghi lại mọi khoản vào sổ, mình xem cùng khi đủ sức. Minh bạch từ đầu giúp cả người được giao lẫn anh chị em yên lòng.
Khi khoẻ lại muốn chấm dứt uỷ quyền thì làm thế nào?
Cách chấm dứt hay sửa đổi phụ thuộc hình thức uỷ quyền đã làm và quy định hiện hành. Nên hỏi điều này ngay lúc làm giấy ở phòng công chứng, ghi câu trả lời vào sổ tay tài chính, và báo cho ngân hàng, nơi làm việc đã nhận giấy.