GanhVac.comGánh Vác
Hưu trí của chính mình

Giữ sức khoẻ như giữ một khoản hưu trí: người đang gánh hai đầu ưu tiên gì

Bệnh để lâu thành khoản chi suốt tuổi già. Người lo cả cha mẹ lẫn con nên giữ gì cho sức khoẻ của mình, giữ bảo hiểm y tế ra sao, đưa phần sức khoẻ vào kế hoạch hưu trí.

Park bench at dawn where a woman in her forties stretches after a morning walk, small trees and mist around her, seen from the side at a distance, cool soft light

Người đứng giữa hay bỏ khám, bỏ thuốc, bỏ giấc ngủ của mình để dồn sức cho cha mẹ và con, và gọi đó là tiết kiệm. Khung trả lời ngược lại: sức khoẻ tuổi trung niên là khoản để dành lớn nhất cho tuổi già, vì mỗi bệnh phát hiện muộn có thể thành một khoản chi kéo dài nhiều năm và đẩy sớm ngày mình cần người chăm. Ưu tiên giữ ba thứ: bảo hiểm y tế của chính mình liên tục, những lần khám theo lời khuyên của bác sĩ, và vài thói quen nền mà không tốn tiền.

Bài này không phải lời khuyên y khoa và không thay được bác sĩ. Nó nhìn sức khoẻ từ phía người đang cân đối tiền cho ba thế hệ: vì sao khoản chi cho sức khoẻ của mình không nên luôn nằm cuối danh sách, và làm sao đưa phần sức khoẻ lúc già vào kế hoạch hưu trí của chính mình.

Vì sao sức khoẻ là khoản để dành lớn nhất

Khi tính chuyện tuổi già, người ta hay nghĩ tới tiền. Nhưng nhìn quanh những người đã già trong họ hàng, bạn sẽ thấy thứ quyết định tuổi già nhẹ hay nặng thường là sức khoẻ. Hai người có cùng một khoản để dành, người còn tự đi lại, tự nấu ăn được sống thoải mái hơn nhiều so với người phải có người chăm hằng ngày.

Có ba cách sức khoẻ tuổi trung niên chuyển thành tiền của tuổi già. Thứ nhất, một bệnh mạn tính phát hiện muộn thường tốn hơn và kéo dài hơn so với khi phát hiện sớm, và chi phí đó đi theo bạn suốt nhiều năm. Thứ hai, sức khoẻ kém làm bạn ngừng làm việc sớm hơn dự định, mất đi những năm còn đóng bảo hiểm và để dành được. Thứ ba, khi không tự sinh hoạt được, chi phí người chăm và công chăm của con cháu là khoản rất lớn.

Cho nên mỗi lần bỏ khám để giữ tiền cho người khác, hãy nhớ đó không phải tiết kiệm mà là dời một khoản chi sang tương lai, thường với kích thước lớn hơn. Điều này không có nghĩa phải chi nhiều cho sức khoẻ; phần lớn những gì giữ được sức khoẻ lại không tốn tiền.

Những gì đáng giữ và thứ được để dành lúc già

Bảng dưới đây ghép mỗi việc giữ sức khoẻ với cái giá bây giờ và thứ nó để dành cho tuổi già. Mức là ví dụ giả định, quy về đơn vị hoặc thời gian.

Việc giữGiá bây giờ (ví dụ giả định)Để dành được gì lúc già
Giữ bảo hiểm y tế của chính mình liên tụcmột khoản nhỏ mỗi năm, hoặc được đóng qua nơi làm việcgiảm phần tự chi khi có bệnh
Khám tổng quát theo lời khuyên của bác sĩ0,5 đơn vị mỗi năm và nửa ngày nghỉphát hiện sớm những bệnh hay âm thầm
Giữ răng, mắt, khớpkhám răng định kỳ, nghỉ mắt, giữ tư thế khi làm việctránh những khoản lớn về răng và kính, giữ khả năng tự đi lại
Vận động đềuba buổi đi bộ mỗi tuần, không tốn tiềngiữ sức cơ, giữ cân nặng, ngủ tốt hơn
Ngủ đủ và có giờ nghỉbớt một việc không cần thiết mỗi tốigiảm nguy cơ kiệt sức kéo dài
Bớt thuốc lá, rượu biakhông tốn mà còn bớt chigiảm nguy cơ nhiều bệnh nặng

Nhìn bảng, phần lớn việc giữ sức khoẻ tốn thời gian hơn tốn tiền. Mà thời gian lại là thứ người đứng giữa thiếu nhất. Vì vậy kế hoạch không phải là làm tất cả, mà là chọn hai việc làm đều trong năm nay.

Bảo hiểm y tế của chính mình: đừng chỉ lo thẻ cho cha mẹ và con

Người đứng giữa thường thuộc lòng hạn thẻ bảo hiểm y tế của mẹ, của con, nhưng không nhớ thẻ của mình còn hay hết. Nhất là người làm tự do, người buôn bán, người đã nghỉ chỗ làm cũ: thẻ của mình có thể đã đứt mà không hay.

Vài nguyên lý để tự kiểm, không đi vào mức hưởng vì mức hưởng phụ thuộc văn bản hiện hành. Một là giữ thẻ liên tục, vì việc gián đoạn có thể ảnh hưởng tới quyền lợi khi cần dùng; hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về trường hợp của mình. Hai là biết nơi đăng ký khám ban đầu và cách đi khám đúng quy định để được chi trả đầy đủ nhất. Ba là giữ giấy tờ khám chữa bệnh của mình gọn trong một bìa, giống như bạn đang làm cho cha mẹ.

Nếu đang cân nhắc thêm một sản phẩm bảo hiểm sức khoẻ thương mại, đọc kỹ điều khoản loại trừ, thời gian chờ, những bệnh có sẵn không được chi trả, và hỏi thêm một người tư vấn độc lập. Bảo hiểm y tế của chính mình là phần nền cần giữ trước khi nghĩ tới phần thêm.

Câu tự hỏi mỗi năm: "Thẻ của mình còn hạn tới khi nào, đăng ký khám ở đâu, lần cuối mình dùng là bao giờ?"

Đưa chi phí sức khoẻ lúc già vào kế hoạch hưu trí

Nhiều kế hoạch tuổi già chỉ tính ăn ở hằng tháng mà quên hẳn phần sức khoẻ, trong khi đó thường là phần tăng nhanh nhất theo tuổi. Cách đưa nó vào, từng bước:

  1. Nhìn vào cha mẹ mình. Ghi lại một năm cha mẹ tốn những khoản sức khoẻ nào: thuốc dùng lâu dài, tái khám, đi lại tới bệnh viện, người chăm khi nằm viện, đồ dùng hỗ trợ. Đó là bản nháp gần nhất cho tuổi già của chính bạn.
  2. Tách phần bảo hiểm y tế chi trả và phần tự lo. Hỏi phòng tài chính bệnh viện hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội để biết nguyên lý chi trả theo văn bản hiện hành; phần tự lo mới là phần cần để dành.
  3. Ghi thành một dòng riêng trong khoản tuổi già. Ví dụ giả định: trong mỗi đơn vị để dành cho tuổi già, dành hai phần mười cho sức khoẻ, ghi tên rõ, không lẫn vào tiền sinh hoạt lúc già.
  4. Tính cả công chăm, không chỉ tiền thuốc. Ai sẽ đưa mình đi khám khi mình không tự đi được? Nếu là con, đó là ngày công của con; nếu thuê người, đó là một khoản đều đặn.
  5. Xem lại khi có bệnh mạn tính. Nếu bác sĩ đã dặn theo dõi một bệnh nào đó, dòng sức khoẻ trong kế hoạch tuổi già cần lớn hơn và cần bắt đầu sớm hơn.

Có dấu hiệu bất thường ở chính mình thì đi khám sớm, không chờ lịch. Người gánh cả nhà ngã bệnh nặng thì cả ba thế hệ cùng lung lay.

Câu hỏi tự kiểm: sức khoẻ của mình đang được để dành hay đang bị tiêu

Trả lời thật lòng, không cần chia sẻ với ai:

  • Lần cuối mình đi khám tổng quát là khi nào?
  • Có triệu chứng nào mình đang "để đó" vì bận lo cho người khác?
  • Thẻ bảo hiểm y tế của mình còn hạn không?
  • Mỗi tuần mình có được vài buổi vận động, kể cả đi bộ, không?
  • Mình ngủ được bao nhiêu tiếng một đêm trong tháng qua?
  • Nếu mình ngã bệnh hai tháng, ai sẽ thay mình lo cho cha mẹ và con?

Đếm số câu bạn trả lời không yên tâm. Từ ba câu trở lên, sức khoẻ của bạn đang bị tiêu dần để bù cho những khoản khác, và năm nay nên là năm bạn trả lại cho nó một phần, bằng một lần khám và một thói quen nhỏ.

Nếu câu trả lời cho thấy bạn đang kiệt sức kéo dài, mất ngủ nhiều, hay thấy mọi thứ vô nghĩa, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có lúc nghĩ tới việc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất, và báo ngay cho một người thân.

Tình huống đi trọn: anh Bình và cuốn sổ tiền thuốc của bố

Anh Bình bốn mươi tám tuổi, chạy xe dịch vụ, là nguồn thu chính của nhà. Bố anh bị tiểu đường nhiều năm, giờ thêm biến chứng ở mắt và chân. Hai con đang học cấp ba. Anh vẫn nghĩ kế hoạch tuổi già của mình là "đóng bảo hiểm với để dành một ít", chưa bao giờ tính phần sức khoẻ.

Cuối năm, anh cộng lại cuốn sổ tiền thuốc, tiền tái khám, tiền xe và những ngày nghỉ làm để đưa bố đi. Con số làm anh lặng đi: khoản sức khoẻ của bố mỗi năm lớn hơn cả tiền ăn của ông. Anh nói với vợ: "Bố phát hiện muộn nên giờ mới nặng thế. Anh không muốn các con phải cầm cuốn sổ như anh." Anh kiểm lại thẻ bảo hiểm y tế của mình, vốn đã đứt từ khi nghỉ chỗ làm cũ, nối lại, rồi tách hai phần mười khoản tuổi già thành dòng sức khoẻ.

Kết quả không trọn: dòng sức khoẻ còn rất nhỏ so với cuốn sổ của bố, và việc đi bộ buổi sáng anh chỉ giữ được nửa số ngày. Nhưng lần đầu tiên kế hoạch tuổi già của anh có tên phần sức khoẻ, thẻ của anh không còn đứt, và anh coi sức khoẻ của mình là một khoản phải giữ, không phải khoản để cắt.

Nói với người nhà khi mình dành tiền và thời gian cho sức khoẻ của mình

Với vợ hoặc chồng: "Mình lo khám cho bố mẹ đều rồi. Năm nay hai đứa mình cũng đi khám một lần, coi như để dành cho lúc già." Đi cùng nhau thì ít ai bỏ ngang.

Với cha mẹ khi họ thấy con "tốn tiền": "Con đi khám để còn khoẻ lo cho bố mẹ lâu dài." Với nhiều cha mẹ, lý do này dễ nghe hơn mọi giải thích khác.

Với anh chị em khi nhờ đỡ một buổi: "Tuần sau em đi khám, anh chị đưa mẹ tái khám giúp em một lần nhé." Lời nhờ cụ thể, có ngày giờ, thường được nhận lời hơn lời than chung chung.

Bẫy cần tránh: mua thực phẩm chức năng đắt tiền thay cho đi khám; tự mua thuốc theo lời người quen; tin vào những gói "khám trọn đời giá ưu đãi" mà không đọc kỹ điều kiện. Những thứ này tốn tiền mà không thay được lời khuyên của bác sĩ.

Điều không cần lo quá

Giữ sức khoẻ như một khoản hưu trí không có nghĩa là phải chi nhiều. Bạn không cần phòng tập đắt tiền, không cần những gói thực phẩm bổ sung được quảng cáo khắp nơi, không cần theo đủ mọi lời khuyên trên mạng. Phần lớn những gì giữ được sức khoẻ lâu dài là những thứ cũ và rẻ: đi bộ, ngủ đủ, ăn đơn giản, bớt rượu bia, khám khi bác sĩ dặn.

Cũng không cần làm cùng lúc mọi thứ. Người đứng giữa vốn đã có quá nhiều việc phải nhớ; thêm một danh sách mười điều về sức khoẻ chỉ thêm một nỗi áy náy. Chọn hai việc trong bảng ở trên, giữ trong một năm, rồi mới thêm việc thứ ba.

Và không cần thấy có lỗi khi thời gian, tiền bạc dành cho sức khoẻ của mình nhiều hơn một chút so với trước. Đó không phải lấy bớt của cha mẹ hay của con. Đó là giữ cho người đang gánh cả nhà còn đứng được lâu, và để tuổi già của mình bớt một gánh cho con sau này. Nếu cần một lý do để nói với chính mình, lý do đó là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nói sức khoẻ là khoản để dành cho tuổi già?

Vì bệnh phát hiện muộn thường thành khoản chi kéo dài nhiều năm, sức khoẻ kém làm ngừng việc sớm, và khi không tự sinh hoạt được thì chi phí người chăm rất lớn. Giữ sức khoẻ tuổi trung niên là cách giảm những khoản chi đó trước khi chúng xuất hiện.

Về già có bảo hiểm y tế thì còn phải để dành tiền chữa bệnh không?

Vẫn nên. Bảo hiểm y tế chi trả theo quy định hiện hành, nhưng luôn có những khoản tự lo như thuốc ngoài danh mục, đi lại, người chăm, đồ dùng hỗ trợ. Nhìn vào chi phí sức khoẻ của cha mẹ trong một năm là cách ước gần nhất cho phần tự lo của mình sau này.

Làm sao biết thẻ bảo hiểm y tế của mình còn hiệu lực?

Xem hạn trên thẻ hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội. Người làm tự do, người đã nghỉ chỗ làm cũ đặc biệt cần kiểm, vì thẻ có thể đã đứt mà không hay. Hỏi luôn cách duy trì liên tục theo quy định hiện hành.

Được mời thêm bảo hiểm sức khoẻ thương mại cho mình thì cân nhắc gì?

Đó là quyết định tuỳ hoàn cảnh, không có câu trả lời chung. Trước khi ký, đọc kỹ điều khoản loại trừ, thời gian chờ, những bệnh có sẵn không được chi trả, các khoản phí, và hỏi thêm một người tư vấn độc lập không hưởng hoa hồng. Giữ bảo hiểm y tế của mình liên tục là phần nền cần có trước.

Nên dành bao nhiêu trong khoản tuổi già cho sức khoẻ?

Không có tỷ lệ chung. Một cách bắt đầu là tách một phần nhỏ, ví dụ giả định hai phần mười khoản để dành tuổi già, đặt tên là dòng sức khoẻ. Nếu đã có bệnh cần theo dõi lâu dài theo lời bác sĩ, dòng này nên lớn hơn và bắt đầu sớm hơn.

Thấy mình kiệt sức, mất ngủ kéo dài thì làm gì?

Gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, đừng tự chịu đựng. Nếu có lúc nghĩ tới việc tự làm hại mình, gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất và báo ngay cho một người thân. Giữ được mình mới giữ được cả nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138