GanhVac.comGánh Vác
Hưu trí của chính mình

Trụ cột gia đình bỏ quên hưu trí của mình: vì sao xảy ra và xếp lại thứ tự thế nào

Lo cha mẹ, nuôi con, tuổi già của mình luôn bị đẩy xuống cuối. Khung xếp lại thứ tự, bảng điền số nhà mình và câu nói với vợ chồng khi tách khoản hưu trí.

Dusk over a countryside house porch where a man in his late forties sits alone, a plain notebook with blank pages on his knee, seen from the side, warm amber light

Người đứng giữa hay bỏ quên tuổi già của mình không phải vì lười tính, mà vì khoản đó không có ai đòi. Cha mẹ ốm thì gọi điện, con vào lớp mới thì nhà trường báo, còn cái tuổi sáu mươi lăm của chính mình thì im lặng. Khung trả lời ngắn gọn: giữ một khoản nhỏ cố định cho tuổi già ngay sau các khoản sống còn của tháng, trước các khoản mong muốn của mọi người kể cả của con; khi thiếu thì giảm khoản đó chứ không xoá; và coi việc duy trì bảo hiểm xã hội của mình là một phần của khoản này, không phải chuyện để sau.

Thứ tự này không có nghĩa là đặt mình lên trên cha mẹ hay con. Nó chỉ thừa nhận một điều ai đã gánh lâu đều thấy: nếu mình bước vào tuổi già tay trắng, gánh nặng không biến mất mà chuyển sang vai con. Dưới đây là lý do khoản này hay bị đẩy xuống cuối, cách xếp lại thứ tự bằng chính số của nhà bạn, và những câu nói để vợ chồng, cha mẹ hiểu vì sao mình để riêng một phần.

Vì sao khoản tuổi già của mình luôn bị đẩy xuống cuối

Nó không có hạn chót. Học phí có ngày đóng, tiền thuốc của mẹ có ngày hết, còn khoản cho tuổi già của mình thì hoãn tháng nào cũng không ai nhắc. Thứ không có ngày đến hạn luôn thua thứ có ngày đến hạn, dù về lâu dài nó lớn hơn.

Nó trông giống ích kỷ. Nhiều người thấy ngại khi để riêng tiền cho mình trong lúc mẹ đang cần khám, con đang cần học thêm. Cảm giác đó có thật, nhưng nó trộn hai chuyện: lo cho mình lúc già không phải là tiêu cho mình bây giờ, mà là bớt một gánh cho con sau này.

Ai cũng nghĩ còn nhiều thời gian. Ở tuổi ba mươi lăm, tuổi già trông xa. Đến bốn mươi lăm, cha mẹ yếu hơn, con lớn hơn, chi tiêu nặng nhất, và khoảng thời gian góp dần đã ngắn đi đáng kể. Những năm đầu là những năm góp nhẹ nhất, cũng là những năm hay bị bỏ qua nhất.

Thu nhập không đều làm mọi kế hoạch trông vô nghĩa. Người buôn bán, làm tự do, làm theo mùa vụ hay nghĩ phải có lương cố định mới để dành được. Thật ra khoản tuổi già không cần lớn, chỉ cần đều và có quy tắc cho tháng ít, tháng nhiều.

Mình coi con là kế hoạch hưu trí. Không ai nói thẳng ra, nhưng nhiều người ngầm nghĩ "về già có con". Chính bạn đang biết cảm giác gánh hai đầu nặng thế nào; câu hỏi đáng đặt là mình có muốn con bước vào đúng vị trí đó không.

Khung xếp lại thứ tự chi của tháng

Thứ tự dưới đây không phải luật, mà là một cách xếp để khoản tuổi già có chỗ đứng. Điền số của nhà bạn vào cột mức ví dụ, rồi xem khi thiếu thì lùi khoản nào trước.

TầngGồm những gìMức (ví dụ giả định)Khi thiếu thì làm gì
1. Sống cònăn, ở, điện nước, đi lại để đi làm, thuốc men đang dùng của cả nhà10 đơn vịgiữ nguyên
2. Cam kết đềutiền gửi cha mẹ hằng tháng, học phí chính của con, khoản nợ đã ký5 đơn vịgiữ, bàn lại mức nếu kéo dài
3. Tuổi già của mìnhbảo hiểm xã hội đang đóng, khoản để dành riêng cho tuổi già1 đơn vịgiảm xuống nửa, không xoá
4. Quỹ dự phòngphần góp vào các quỹ biến cố1 đơn vịtạm dừng một hai tháng
5. Mong muốnhọc thêm ngoài khoản chính, mua sắm, quà, du lịch2 đơn vịlùi trước tiên

Điểm mấu chốt là tầng ba nằm trên tầng năm. Học thêm môn thứ ba của con, chiếc điện thoại mới cho bố, chuyến đi chơi cuối năm đều là những khoản tốt, nhưng chúng lùi trước khoản tuổi già của bạn khi tháng đó chật. Tầng ba cũng được phép co lại khi nhà gặp biến cố; điều quan trọng là nó không biến mất khỏi bảng.

Tình huống đi trọn: chị Hạnh và khoản một đơn vị

Chị Hạnh ba mươi tám tuổi, con một, mẹ ở quê vừa mổ, con trai chuẩn bị vào lớp một. Chồng chị làm công nhân, thu nhập ổn định nhưng không dư. Từ ngày mẹ ốm, chị ngừng hết mọi khoản để dành, kể cả việc đóng tiếp bảo hiểm xã hội tự nguyện sau khi nghỉ chỗ làm cũ.

Ba tháng sau, chị ngồi lại với cuốn sổ. Tiền gửi mẹ tăng từ hai lên ba đơn vị vì thêm tiền người chăm; tiền chuẩn bị vào lớp một của con là một khoản lớn nhưng chỉ một lần. Chị quyết định giữ một đơn vị mỗi tháng cho tuổi già của mình, trong đó phần lớn là đóng tiếp bảo hiểm xã hội ở mức thấp nhất chị duy trì được, và lùi khoản học năng khiếu của con sang học kỳ sau.

Chị nói với chồng: "Em không cắt tiền của mẹ, cũng không cắt học chính của con. Em chỉ giữ lại một phần nhỏ để mai kia hai đứa mình không thành gánh cho thằng bé." Chồng chị ban đầu thấy chưa cần, nhưng đồng ý thử sáu tháng. Kết quả không trọn vẹn: có hai tháng chị phải giảm xuống nửa đơn vị vì mẹ tái khám. Nhưng sau một năm, khoản đó vẫn còn, và quá trình đóng bảo hiểm của chị không bị đứt thêm.

Câu hỏi tự kiểm trước khi gạt khoản tuổi già sang một bên

Mỗi lần định "tạm dừng" khoản cho tuổi già của mình, trả lời nhanh mấy câu dưới đây. Nếu phần lớn câu trả lời là "chưa", có lẽ nên giảm khoản khác trước.

  • Khoản mình định giữ lại thay vào đó là khoản sống còn hay khoản mong muốn?
  • Mình đã thử giảm khoản tuổi già xuống một nửa thay vì dừng hẳn chưa?
  • Lần dừng gần nhất kéo dài bao lâu, và mình có quay lại góp như đã định không?
  • Nếu dừng, quá trình đóng bảo hiểm xã hội của mình có bị gián đoạn không, và gián đoạn thì ảnh hưởng gì? (hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nếu chưa rõ)
  • Vợ hoặc chồng có biết mình đang dừng khoản này không?
  • Mình có đang ngầm trông vào con cho tuổi già mà chưa bao giờ nói ra?

Danh sách này không để tự trách. Nó để bạn thấy quyết định "tạm dừng" thường được đưa ra trong lúc mệt, và thường kéo dài hơn mình định.

Nói với người nhà thế nào khi mình để riêng một phần

Với vợ hoặc chồng: "Mình vẫn lo đủ cho bố mẹ và con. Em muốn mỗi tháng giữ một phần nhỏ cho tuổi già của hai đứa mình, coi như một khoản cố định giống tiền điện. Tháng nào chật thì giảm, nhưng đừng xoá." Câu này đặt khoản tuổi già cạnh các khoản đều đặn khác, không biến nó thành chuyện riêng của một người.

Với cha mẹ khi họ thấy con "giữ tiền": "Con để dành một ít cho lúc con già, để sau này cháu không phải vất vả như con bây giờ. Phần của bố mẹ con vẫn giữ đều." Nhiều cha mẹ hiểu ngay khi nghe nhắc đến cháu, vì chính họ cũng không muốn cháu khổ.

Với anh chị em khi họ cho rằng bạn "khá giả nên gánh thêm": "Phần em góp cho bố mẹ vẫn vậy. Còn khoản em để dành là cho tuổi già của em, không phải tiền dư." Không cần giải thích chi tiết số liệu; chỉ cần rõ khoản đó có tên, có chủ.

Với chính mình: Khi thấy áy náy, nhắc lại một câu: lo cho tuổi già của mình hôm nay là bớt một gánh cho con ngày mai, không phải lấy bớt của ai.

Bẫy thường gặp và khi nào cần hỏi người có chuyên môn

Những lỗi dưới đây gặp ở cả người thu nhập cao lẫn người thu nhập vừa phải:

  • Chờ "khi nào dư" mới để dành. Với nhà nhiều thế hệ, hiếm khi có tháng dư. Đặt khoản tuổi già như một khoản phải trả, rồi tiêu phần còn lại.
  • Rút khoản tuổi già để lấp quỹ dự phòng. Hai khoản có mục đích khác nhau. Khi khoản tuổi già thành chỗ rút mỗi lần có chuyện, nó sẽ không bao giờ lớn lên.
  • Để khoản tuổi già lẫn trong tài khoản chi tiêu. Tiền lẫn thì tiêu lẫn. Tách riêng, đặt tên rõ, và hạn chế những đường rút dễ dàng.
  • Ký một hợp đồng dài hạn khi chưa hiểu. Nếu được giới thiệu một sản phẩm mang tên hưu trí, đọc kỹ điều khoản, hỏi rõ điều kiện rút trước hạn và các khoản phí, và hỏi thêm một người tư vấn độc lập không hưởng hoa hồng từ việc bán sản phẩm.
  • Đoán quyền lợi bảo hiểm xã hội của mình. Quy định thay đổi theo thời kỳ. Tra văn bản hiện hành hoặc hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội nơi mình đóng, đừng dựa vào lời truyền miệng.

Điều không cần lo quá: khoản tuổi già không cần lớn ngay từ đầu. Một khoản nhỏ duy trì mười năm có giá trị hơn một khoản lớn duy trì sáu tháng rồi bỏ.

Khi nào tăng khoản tuổi già, khi nào được phép giảm

Tăng khi một khoản lớn kết thúc. Con qua cấp học tốn kém, khoản nợ đã trả xong, cha mẹ được anh chị em chia lại phần góp: đó là lúc chuyển một phần khoản vừa được giải phóng sang tuổi già của mình, trước khi nó tự tan vào chi tiêu hằng ngày. Ví dụ giả định: một khoản ba đơn vị vừa kết thúc, chuyển ngay một đơn vị sang khoản tuổi già, phần còn lại cho các khoản khác.

Tăng khi thu nhập tăng, nhưng không tăng hết. Mỗi lần thu nhập nhích lên, nhiều nhà tăng luôn mức sống. Một quy tắc dễ giữ: chia đôi phần tăng thêm, một nửa cho cuộc sống hiện tại, một nửa chia giữa quỹ dự phòng và khoản tuổi già.

Giảm khi có biến cố thật, có hạn. Cha mẹ nhập viện, mình mất việc, con ốm dài ngày là lý do chính đáng để giảm. Khi giảm, ghi luôn ngày dự định xem lại, ví dụ ba tháng sau, để "tạm giảm" không lặng lẽ thành "bỏ hẳn".

Không giảm vì áp lực so sánh. Họ hàng làm nhà, bạn bè đổi xe, đám cưới cần mừng lớn: những khoản này có thể chính đáng nhưng không phải biến cố. Chúng nằm ở tầng mong muốn, và lùi trước khoản tuổi già của bạn.

Xem lại mỗi năm một lần. Chọn một ngày cố định, ví dụ sau Tết, ngồi cùng vợ hoặc chồng xem khoản tuổi già năm qua đã giữ được bao nhiêu tháng, tăng hay giảm, và mức của năm tới là bao nhiêu.

Câu hỏi thường gặp

Đang lo cả cha mẹ lẫn con, để riêng tiền cho tuổi già của mình có ích kỷ không?

Không. Lo cho tuổi già của mình là chuẩn bị để sau này con không phải gánh hai đầu như mình bây giờ. Khoản đó có thể nhỏ, có thể co lại khi nhà có biến cố, nhưng việc giữ nó là một phần của lo cho gia đình, không phải tách khỏi gia đình.

Khoản để dành cho tuổi già nên chiếm bao nhiêu phần thu nhập?

Không có tỷ lệ chung cho mọi nhà. Cách thực tế là bắt đầu bằng một mức nhỏ mình chắc chắn duy trì được trong mười hai tháng, ví dụ giả định một phần hai mươi thu nhập, rồi tăng dần khi một khoản lớn khác kết thúc, chẳng hạn khi con qua cấp học tốn kém.

Tháng nào cũng thiếu thì có nên dừng hẳn khoản tuổi già không?

Thử giảm trước khi dừng. Giảm xuống một nửa hay một phần ba vẫn giữ được thói quen và giữ được quá trình đóng bảo hiểm xã hội nếu bạn đang đóng. Dừng hẳn thường kéo dài lâu hơn dự định vì quay lại khó hơn tiếp tục.

Bảo hiểm xã hội có tính là khoản cho tuổi già không?

Có, và với nhiều người đó là phần nền. Nhưng quyền lợi cụ thể phụ thuộc quá trình đóng và quy định hiện hành, nên bạn cần tra văn bản đang áp dụng hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội để biết mình đang ở đâu, thay vì đoán.

Vợ hoặc chồng không đồng ý để riêng tiền cho tuổi già thì làm sao?

Đề nghị thử trong một khoảng ngắn, ví dụ sáu tháng, với mức nhỏ, rồi cùng xem lại. Nói về khoản đó như một khoản chung cho tuổi già của cả hai và để con bớt gánh, không như tiền riêng của một người, thì cuộc nói chuyện thường dễ hơn.

Có nên nhờ người bán bảo hiểm tư vấn kế hoạch hưu trí không?

Có thể nghe để hiểu sản phẩm, nhưng đừng coi đó là lời khuyên trung lập. Trước khi ký bất cứ hợp đồng dài hạn nào, đọc kỹ điều khoản loại trừ, điều kiện rút trước hạn, các khoản phí, và hỏi thêm một người tư vấn độc lập không hưởng hoa hồng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138