Khoản gửi về quê mỗi tháng chỉ nằm yên trong dòng tiền khi bạn tính đủ cả phần nổi lẫn phần chìm: số chuyển đều đặn là phần nổi; phần chìm là tiền xe về thăm, quà mang theo, góp việc họ, đồ cha mẹ nhờ mua, thuốc gửi kèm. Với nhiều nhà, phần chìm cộng cả năm không kém phần nổi. Cách làm vững nhất là gửi một khoản cố định vào một ngày cố định ngay sau ngày lương, và để riêng một ngăn nhỏ cho phần chìm, thay vì lấy phần chìm từ tiền chợ hay tiền học của con mỗi khi có việc.
Bài này nói về cơ chế dòng tiền của khoản gửi về quê: gồm những gì, gửi lúc nào, qua ai, ghi ra sao, và khi thu nhập của mình chững lại thì giữ được gì, báo trước thế nào. Bao nhiêu là đủ cho cha mẹ là chuyện của từng nhà; mọi số trong bài đều là ví dụ giả định.
Phần nổi và phần chìm của khoản gửi về quê
Phần nổi: số chuyển đều đặn. Đây là con số bạn và cha mẹ đều biết. Nó dễ quản lý nhất vì cố định, có ngày, có người nhận.
Phần chìm thứ nhất: đi lại. Tiền xe, tiền xăng, tiền nghỉ phép không lương nếu có. Người ở xa về quê vài lần một năm có thể tiêu cho đi lại nhiều hơn một tháng gửi. Khoản này thường bị tính vào "tiền mình" nên không ai thấy.
Phần chìm thứ hai: quà và đồ cha mẹ nhờ. Thuốc bổ, đồ dùng, quần áo cho ông bà, quà cho các cháu bên nội ngoại khi về. Cha mẹ nhờ mua một cái quạt, một đôi kính, một ít thuốc quen; mỗi thứ nhỏ, cộng lại không nhỏ.
Phần chìm thứ ba: việc họ ở quê. Đám cưới, đám tang, góp sửa nhà thờ họ, góp đường làng. Ở quê, phần của người đi làm xa thường được kỳ vọng cao hơn người ở nhà.
Phần chìm thứ tư: gửi đột xuất. Cha mẹ ốm, mất mùa, nhà dột. Những khoản này nên đi từ quỹ dự phòng, không nên đi từ ngăn gửi đều đặn, để tháng sau cha mẹ vẫn nhận đúng phần quen.
Bảng một năm gửi về quê: điền số nhà mình
Dòng đầu điền sẵn theo một tình huống giả định, đơn vị tự quy đổi. Các dòng sau để bạn điền. Cộng xong cả năm, chia mười hai để biết thật sự mỗi tháng phần cho quê là bao nhiêu.
| Khoản | Bao lâu một lần | Mỗi lần (ví dụ giả định) | Cả năm | Lấy từ ngăn nào |
|---|---|---|---|---|
| Chuyển cho mẹ | hằng tháng | 2 đơn vị | 24 đơn vị | ngăn gửi quê |
| Xe về thăm, cả nhà | bốn lần một năm | 1,5 đơn vị | 6 đơn vị | ngăn phần chìm |
| Quà, đồ mẹ nhờ mua | mỗi lần về | 1 đơn vị | 4 đơn vị | ngăn phần chìm |
| Góp việc họ ở quê | vài lần một năm | 1 đơn vị | 3 đơn vị | ngăn phần chìm |
| Tết ở quê | một lần | 6 đơn vị | 6 đơn vị | lịch chi lớn trong năm |
Trong ví dụ, phần chuyển đều đặn là hai mươi bốn đơn vị một năm, nhưng tổng cho quê là bốn mươi ba. Nếu nhà bạn chỉ để riêng hai đơn vị mỗi tháng, gần một nửa phần cho quê đang được lấy lén từ các ngăn khác. Đó là lý do nhiều người gửi về quê đều đặn mà vẫn thấy thiếu không rõ vì sao.
Chọn ngày gửi và cách gửi cho đỡ va
Khoản gửi về quê có hai người cần yên tâm: cha mẹ ở đầu nhận và vợ chồng bạn ở đầu gửi. Vài nguyên tắc nhỏ giúp cả hai bên đỡ lo:
- Gửi trong vòng vài ngày sau ngày lương, không để cuối tháng. Cha mẹ quen nhận một ngày cố định sẽ tự sắp xếp chi tiêu theo ngày đó.
- Một người gửi, một ngày gửi. Nếu nhiều anh chị em cùng gửi, mỗi người một ngày khác nhau thì cha mẹ khó biết tháng này đã nhận đủ chưa. Thống nhất được một ngày chung là tốt nhất.
- Gửi cho ai. Gửi thẳng cho cha mẹ nếu cha mẹ còn tự đi lại, tự chi. Nếu gửi qua một anh chị ở gần, nói rõ khoản đó dành cho việc gì để người nhận hộ không phải đoán.
- Ghi lại mỗi lần gửi, cả phần đột xuất. Không để kể công, mà để khi cả nhà bàn chuyện chăm cha mẹ, bạn có con số thật thay vì cảm giác.
- Đừng gửi bằng cách nhờ người lạ mang hộ tiền mặt hay nghe theo lời nhắn chuyển tiền gấp không rõ nguồn. Cha mẹ ở quê hay bị lừa bằng tin nhắn mạo danh con cháu; hãy dặn cha mẹ gọi lại cho chính mình trước khi tin bất cứ ai báo "con gặp nạn cần tiền".
Khi thu nhập của mình chững lại
Có những năm thu nhập không tăng mà chi phí của con thì tăng. Khoản gửi về quê, vì là khoản đều đặn và "đã quen", thường bị giữ nguyên trong khi phần khác bị ép. Đến lúc không ép nổi nữa thì cắt đột ngột, hoặc tệ hơn là đi mượn để gửi cho đủ. Cả hai đều khó với cha mẹ hơn một lần nói thật sớm.
Thứ tự an toàn là: giữ phần nổi ở mức đã hứa càng lâu càng tốt, và thu nhỏ phần chìm trước. Về quê ít lần hơn nhưng gọi điện nhiều hơn, quà nhỏ hơn, góp việc họ ở mức vừa sức. Nếu vẫn không đủ thì mới giảm phần nổi, và giảm sau khi đã nói.
Câu nói có thể dùng: "Mẹ ơi, năm nay công ty con không tăng lương, cháu lại vào cấp hai. Từ tháng sau con gửi mẹ ít hơn một chút, nhưng con vẫn gửi đúng ngày như cũ. Khi nào mẹ cần khám hay có việc gì thì mẹ báo con, con lo riêng khoản đó." Câu này giữ được ba điều cha mẹ cần nhất: biết trước, vẫn đều đặn, và biết rằng khi có việc thật thì con vẫn ở đó.
Nếu anh chị em cũng gửi, đây là lúc nên nói chuyện chung thay vì mỗi người tự điều chỉnh. Phần giảm của bạn có khi được bù bằng một người khác vừa dễ thở hơn, và cha mẹ không phải chịu cùng lúc nhiều lần giảm.
Chị Mai đi làm xa, về quê bốn lần một năm
Chị Mai 36 tuổi, làm ở thành phố, chồng làm công nhân, một con năm tuổi. Bố mẹ chị ở quê, còn khoẻ, làm vài sào ruộng. Chị gửi về một khoản cố định mỗi tháng và luôn nghĩ phần cho bố mẹ chỉ có chừng ấy.
Khi ghi sổ đủ một năm, chị cộng lại và thấy phần cho quê thật ra gần gấp đôi: bốn lần về quê cả nhà, mỗi lần tiền xe, quà cho ông bà, quà cho mấy cháu bên nội, cộng thêm hai đám cưới họ và một lần bố đi mổ mắt. Chị không tiếc khoản nào, nhưng hiểu ra vì sao tháng nào có về quê là tháng đó phải lấy tiền học của con.
Chị bàn với chồng: giữ nguyên khoản gửi đều cho bố mẹ, mở thêm một ngăn nhỏ mỗi tháng cho chuyến về quê, và năm sau về ba lần thay vì bốn, lần thứ tư thì mời bố mẹ lên chơi vào dịp con nghỉ hè. Chị nói với mẹ qua điện thoại; mẹ chị lúc đầu hơi buồn vì ít gặp cháu hơn, rồi lại vui vì được lên thành phố. Ngăn phần chìm năm đó vẫn hụt một lần khi có đám tang bác họ, chị phải lấy từ quỹ dự phòng, nhưng tiền học của con không bị đụng tới.
Những điều không cần lo quá
Gửi ít hơn anh chị em khác. Mỗi người một hoàn cảnh, một mức thu nhập, một gánh riêng ở nhà mình. Điều cha mẹ cần là sự đều đặn và biết con còn quan tâm; con số so với người khác thường chỉ làm chính người gửi day dứt.
Không về quê được nhiều như trước. Ít lần về hơn nhưng gọi điện đều, gửi ảnh cháu, hỏi chuyện thuốc men, nhiều khi giữ được sự gần gũi không kém. Chuyến về quê tốn cả tiền lẫn sức; giữ sức cho mình cũng là giữ được khả năng gửi lâu dài.
Quà về quê không bằng nhà hàng xóm. Ở quê, quà của con cháu hay bị đem ra so. Đó là chuyện của người so, không phải thước đo tấm lòng. Một món quà vừa sức, đúng thứ cha mẹ cần, thường được dùng lâu hơn một món đắt mà không ai dùng.
Cha mẹ dùng tiền gửi vào việc khác. Tiền đã gửi là tiền của cha mẹ. Họ dùng để biếu họ hàng, mua quà cho cháu, hay để dành, đó là quyền của họ. Nếu bạn lo cha mẹ thiếu thuốc vì tiêu vào việc khác, hãy tách riêng khoản thuốc và mua trực tiếp, thay vì bắt cha mẹ báo cáo.
Câu hỏi tự kiểm về khoản gửi về quê
Đọc lần lượt, trả lời ngắn vào sổ. Mỗi câu trả lời "không biết" là một việc cần làm trong tháng này.
- Cả năm vừa rồi, tổng phần cho quê, cả nổi lẫn chìm, là bao nhiêu đơn vị? Chia mười hai thì mỗi tháng thật sự là bao nhiêu?
- Ngăn nào trong nhà đang âm thầm gánh phần chìm: tiền chợ, tiền học của con, hay tiền đi làm của mình?
- Cha mẹ có biết ngày nào sẽ nhận tiền không? Nếu chậm vài ngày, họ có lo không?
- Nếu anh chị em cùng gửi, mỗi người gửi ngày nào, khoản nào? Cha mẹ có bị nhận lộn xộn không?
- Khi có việc đột xuất ở quê, tiền lấy từ đâu? Đã có một quỹ riêng cho việc đó chưa?
- Nếu năm sau phải giảm, mình sẽ giảm phần nào trước và sẽ nói với cha mẹ thế nào?
Không cần trả lời hết trong một tối. Chọn câu khiến bạn chột dạ nhất, làm rõ nó trong tháng này, tháng sau làm tiếp câu khác. Khoản gửi về quê thường kéo dài nhiều năm, nên một cách gửi bền quan trọng hơn một cách gửi hoàn hảo.
Câu hỏi thường gặp
Gửi tiền về quê mỗi tháng nên gửi vào ngày nào?
Nên gửi trong vài ngày sau ngày lương và giữ một ngày cố định. Cha mẹ quen ngày nhận sẽ tự sắp xếp chi tiêu, còn bạn thì tách được khoản này ra trước khi tiền bị tiêu lẫn vào các khoản khác trong tháng.
Tiền xe và quà khi về thăm cha mẹ có nên tính vào khoản gửi về quê không?
Nên tính vào phần cho quê trong sổ, nhưng để ở một ngăn riêng chứ không trừ vào số chuyển đều đặn. Như vậy bạn thấy được tổng thật sự cho cha mẹ, còn cha mẹ vẫn nhận đủ phần quen mỗi tháng.
Nhiều anh chị em cùng gửi về quê thì có cần thống nhất không?
Nên thống nhất ít nhất về ngày gửi và mục đích từng khoản. Không cần ai gửi bằng ai, nhưng cha mẹ dễ chi tiêu hơn khi biết tháng này nhận từ những ai, khoản nào dành cho thuốc, khoản nào cho sinh hoạt.
Thu nhập giảm thì nên giảm khoản gửi cha mẹ hay giảm số lần về quê trước?
Thường nên thu nhỏ phần chìm trước, như số lần về, quà, mức góp việc họ, rồi mới giảm số chuyển đều đặn. Nếu phải giảm số chuyển, hãy báo trước cho cha mẹ và giữ nguyên ngày gửi để họ vẫn có cảm giác đều đặn.
Làm sao để cha mẹ ở quê không bị lừa chuyển tiền?
Dặn cha mẹ một quy tắc đơn giản: ai báo con cháu gặp nạn cần tiền gấp thì gác máy, gọi lại cho chính con cháu đó trước khi làm gì. Nếu bị đe doạ hoặc nghi bị lừa, báo công an qua số 113 và báo cho người thân ngay.