Khi bố mẹ giấu bệnh vì sợ tốn tiền con, điều cần nói trước tiên không phải là con số, mà là một lời bảo đảm cụ thể: con đã có sẵn một khoản dành riêng cho việc khám chữa bệnh của bố mẹ, khoản đó không lấy vào tiền của cháu, và để bệnh nặng mới chữa mới là tốn hơn. Sau lời bảo đảm, mới cùng bố mẹ nhìn chi phí thật, để bố mẹ thấy mình vẫn được biết và được quyết.
Rất nhiều người con chỉ phát hiện bố mẹ đau lâu ngày khi đã phải nhập viện. Hỏi ra thì câu trả lời quen thuộc: "Mẹ sợ con tốn." Phía dưới là cách hiểu nỗi lo thật của bố mẹ, những câu nói đã giúp nhiều người cha người mẹ chịu đi khám, cách cùng bố mẹ nhìn chi phí mà không làm bố mẹ tự ái, và những bẫy nên tránh.
Bố mẹ giấu bệnh thường vì điều gì
Sợ thành gánh nặng. Với nhiều người cha người mẹ đã quen tự lo cả đời, việc phải nhận tiền con là một sự đổi vai khó chịu. Giấu bệnh là cách giữ vai người lo, không phải vai người được lo.
Không biết khám sẽ tốn bao nhiêu. Khi không có con số, bố mẹ tưởng tượng ra con số lớn nhất. Một lần siêu âm trong đầu bố mẹ có thể đã thành cả một ca mổ.
Thấy con đang chật vật. Bố mẹ nghe con than tiền học của cháu, thấy con đi làm về muộn. Bố mẹ tự trừ phần mình ra khỏi ngân sách của con mà không ai bảo.
Sợ nghe tin xấu. Có khi tiền chỉ là lý do nói ra miệng, còn điều thật là sợ đi khám rồi biết mình bệnh nặng. Với nỗi sợ này, nói về tiền không giải quyết được hết.
Ngại thủ tục. Đi khám nghĩa là chờ đợi, giấy tờ, đi xa. Bố mẹ ở quê có khi không rõ thẻ bảo hiểm y tế dùng thế nào, ngại hỏi, nên chọn chịu đựng.
Câu mở lời giúp bố mẹ chịu đi khám
Đừng mở bằng câu trách. "Sao mẹ đau mà không nói" làm bố mẹ phải phòng thủ, và lần sau giấu kỹ hơn. Mở bằng lời bảo đảm và một đề nghị cụ thể: "Mẹ ơi, con để riêng một khoản cho việc khám bệnh của bố mẹ rồi, khoản này không đụng tiền học của cháu. Thứ bảy này con đưa mẹ đi khám cái chân, mình biết rõ thì đỡ lo."
Nếu bố mẹ vẫn ngại vì tiền, đổi góc nhìn sang chuyện đỡ tốn về sau: "Đi khám sớm thì có khi chỉ cần uống thuốc. Để lâu phải vào viện, con lại phải nghỉ làm, lúc đó mới tốn bố ạ." Câu này không doạ, chỉ nói sự thật mà người lớn dễ chấp nhận: con nghỉ làm cũng là một khoản mất.
Nếu bạn nghi nỗi sợ thật là sợ tin xấu, đừng ép thêm bằng tiền. Hỏi nhẹ: "Bố có lo đi khám rồi người ta bảo bệnh gì nặng không? Nếu có thì con đi cùng, con nghe cùng bố." Nhiều người cha người mẹ chỉ cần biết sẽ không phải nghe tin một mình. Nếu vẫn không chịu, thử nhờ một người bố mẹ tin, như anh chị em khác, một người bạn già hay bác sĩ quen của gia đình, nói giúp.
Cùng bố mẹ nhìn chi phí mà không làm bố mẹ tự ái
Bố mẹ cần được biết để yên tâm, nhưng không cần biết mọi chi tiết để thấy mình là gánh nặng. Bảng dưới gợi ý cái gì nên nói, cái gì có thể giữ cho mình. Dòng đầu là ví dụ giả định.
| Khoản | Nói với bố mẹ thế nào | Mức (ví dụ giả định) | Ai lo |
|---|---|---|---|
| Khám, xét nghiệm lần đầu | "Lần này hết khoảng 1 đơn vị, con đã để riêng rồi." | 1 đơn vị | người con ở gần |
| Thuốc dùng đều sau khám | Nói rõ để bố mẹ biết và nhắc nhau uống đều, đừng tự bỏ vì tiếc tiền. | 0,5 đơn vị mỗi tháng | chia giữa anh chị em |
| Phần bảo hiểm y tế chi trả | Giải thích nguyên lý thẻ che phần nào, phần nào tự trả; chi tiết hỏi ngay tại nơi khám hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội. | tuỳ trường hợp | người con lo giấy tờ |
| Tiền đi lại, ăn uống khi khám | Không cần kể chi tiết, gộp vào chuyến đi. | nhỏ | người đưa đi |
| Khoản lớn nếu phải điều trị dài | Nói khi đã có chẩn đoán, có kế hoạch, và có sự góp của các con. | chưa biết | cả nhà bàn |
Nguyên tắc chung: nói con số thật khi bố mẹ hỏi, không nói thấp đi để dỗ, vì bố mẹ thường biết, và khi phát hiện con nói dối, bố mẹ sẽ không tin lời bảo đảm lần sau. Còn những khoản nhỏ lặt vặt thì không cần đem ra kể, kể ra chỉ làm bố mẹ áy náy.
Để bố mẹ vẫn được quyết: thể diện là một phần của chữa bệnh
Một sai lầm hay gặp là con lo hết rồi thông báo: "Con đặt lịch rồi, con trả rồi." Với người lớn tuổi, bị đặt vào việc đã rồi giống như mất quyền làm chủ đời mình. Kết quả là bố mẹ đồng ý ngoài miệng nhưng không tái khám, không uống thuốc đều, như một cách giành lại quyền.
Cách khác là đưa lựa chọn để bố mẹ chọn: "Mẹ muốn khám ở bệnh viện huyện cho gần, hay lên tỉnh một lần cho kỹ? Con lo được cả hai." Bố mẹ chọn thì bố mẹ có phần trách nhiệm, sẽ đi tới cùng. Những quyết định về điều trị, nhất là khi bệnh nặng, cần bố mẹ nghe trực tiếp từ bác sĩ và tự hỏi; con đi cùng để hiểu, không thay bố mẹ quyết, và không tự ý đổi thuốc hay bỏ thuốc theo lời truyền miệng.
Nếu bố mẹ có lương hưu hay khoản để dành và muốn tự trả một phần, đừng từ chối thẳng. Để bố mẹ trả một phần nhỏ, như tiền thuốc tháng đầu, giúp bố mẹ thấy mình vẫn tự lo được. Câu nói: "Vâng, bố trả tiền thuốc, con lo phần khám. Mình chia nhau."
Những bẫy hay gặp khi nói chuyện này
- Nói trước mặt cả họ. Bàn chuyện bệnh và tiền ở bữa giỗ làm bố mẹ xấu hổ. Nói riêng, ở nhà, lúc yên tĩnh.
- Than tiền ngay sau khi trả. Một câu "tháng này chật quá" vô tình buột ra trên đường về sẽ làm bố mẹ lần sau lại giấu.
- Để một người con lo hết rồi ấm ức. Người ấm ức sớm muộn cũng để lộ ra giọng nói, bố mẹ nghe được. Chia phần với anh chị em từ đầu.
- Hứa hết mọi thứ. "Bao nhiêu con cũng lo" nghe ấm lòng nhưng không thật, và khi tới lúc không lo được, bố mẹ thấy bị lừa. Nói phần mình lo được thật.
- Tự chẩn đoán qua điện thoại. Nghe bố mẹ tả triệu chứng rồi bảo "chắc không sao đâu" hoặc tự mua thuốc gửi về. Việc của con là đưa bố mẹ tới chỗ có bác sĩ, không phải thay bác sĩ.
Nếu bố mẹ có dấu hiệu nguy cấp như khó thở, đau ngực, ngã không dậy được, nói khó, đừng bàn chuyện tiền lúc đó: gọi 115 hoặc đưa ngay tới cơ sở y tế gần nhất.
Khi nào cần hỏi người có chuyên môn
Nói chuyện với bố mẹ là việc của con, nhưng có những câu hỏi con không nên tự trả lời thay người có chuyên môn. Những lúc nên hỏi:
- Bác sĩ điều trị: khi cần hiểu bệnh, các hướng điều trị và chi phí ước tính của từng hướng. Hỏi thẳng: "Thưa bác sĩ, hướng này cần điều trị bao lâu, và có cách nào nhẹ hơn cho người lớn tuổi không?"
- Nhân viên tiếp nhận hoặc phòng công tác xã hội của bệnh viện: khi cần biết phần bảo hiểm y tế chi trả, thủ tục chuyển tuyến, giấy tờ cần mang theo.
- Cơ quan bảo hiểm xã hội nơi bố mẹ cư trú: khi thẻ bảo hiểm y tế của bố mẹ có vấn đề về hạn dùng, nơi đăng ký khám ban đầu, hay quyền lợi theo đối tượng. Tra văn bản hiện hành, đừng dựa vào lời kể.
- Chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ: khi bố mẹ lo âu kéo dài, buồn bã, bỏ ăn sau khi biết bệnh. Đây cũng là một phần của chữa bệnh, không phải chuyện yếu đuối.
- Tư vấn tài chính độc lập: khi chi phí điều trị dài hạn bắt đầu buộc cả nhà phải bán tài sản hay vay mượn. Người tư vấn độc lập không bán sản phẩm sẽ giúp cả nhà nhìn các lựa chọn bình tĩnh hơn.
Ghi câu hỏi ra giấy trước mỗi buổi gặp, và ghi lại câu trả lời ngay sau đó. Người lớn tuổi thường quên một nửa những gì bác sĩ nói khi đang lo, có tờ giấy thì bố mẹ đọc lại được. Nếu anh chị em ở xa, gửi họ bản ghi đó ngay trong ngày, để không ai phải nghe lại qua lời kể và để quyết định về tiền dựa trên cùng một thông tin.
Tình huống đi trọn: chị Hạnh và cái chân của mẹ
Chị Hạnh là con một, mẹ ở quê một mình. Mấy tháng liền mẹ đi lại khó, gọi điện chỉ bảo "trời lạnh mỏi chân". Hàng xóm báo mẹ không ra chợ được nữa. Chị về, hỏi thì mẹ nói thật: "Mẹ biết con vừa lo tiền cho thằng bé vào lớp một, mẹ không muốn thêm khoản."
Chị không trách. Chị nói: "Con để riêng một khoản cho mẹ khám rồi, không lấy của cháu. Mẹ muốn khám ở huyện hay lên tỉnh?" Mẹ chọn huyện cho gần. Chị hỏi ngay tại quầy về phần bảo hiểm y tế chi trả, rồi nói lại với mẹ một con số tròn. Mẹ đòi tự trả tiền thuốc tháng đầu, chị đồng ý.
Kết quả không gọn gàng: bác sĩ hẹn chụp thêm ở tuyến trên, chi phí lớn hơn chị tính, chị phải lùi kế hoạch mua sắm của nhà hai tháng. Mẹ lại áy náy, đòi thôi không đi. Lần này chị nhờ một người dì mẹ tin nói chuyện. Mẹ đi chụp. Từ đó mẹ gọi điện kể bệnh sớm hơn, dù vẫn hay nói giảm đi một nửa.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ nhất định không chịu đi khám vì sợ tốn tiền thì làm sao?
Đưa một lời bảo đảm cụ thể rằng đã có khoản riêng cho việc này, rồi đề nghị một ngày cụ thể và đi cùng. Nếu vẫn không chịu, nhờ một người bố mẹ tin nói giúp, và tìm hiểu xem nỗi lo thật có phải là sợ nghe tin xấu không.
Có nên nói thật chi phí chữa bệnh với bố mẹ không?
Nên nói thật khi bố mẹ hỏi, nói bằng con số tròn và kèm câu ai lo phần nào. Nói thấp đi để dỗ thường bị phát hiện, và sau đó bố mẹ không tin lời bảo đảm của con nữa, lại quay về giấu bệnh.
Làm sao biết bảo hiểm y tế của bố mẹ chi trả phần nào?
Quy định thay đổi theo thời kỳ và theo nơi khám, nên cách chắc nhất là hỏi ngay tại quầy tiếp nhận nơi khám, hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi bố mẹ ở, và tra văn bản hiện hành thay vì nghe truyền miệng.
Bố mẹ muốn tự trả tiền khám thì con có nên nhận không?
Thường nên để bố mẹ trả một phần vừa sức, vì như vậy bố mẹ thấy mình vẫn tự lo được. Chỉ cần để ý khoản bố mẹ trả không lấy vào tiền ăn uống hằng ngày hay tiền thuốc đều đặn của chính bố mẹ.
Mình ở xa, không đưa bố mẹ đi khám được thì nói thế nào?
Nói rõ phần mình lo được, như gửi tiền khám, gọi điện hỏi kết quả, và nhờ một người ở gần đưa đi. Cảm ơn người đó cụ thể, và nếu được thì góp cho họ chi phí đi lại để việc nhờ không thành gánh nặng mới.
Bố mẹ có bệnh mạn tính phải chi lâu dài thì nên nói chuyện gì với các con khác?
Nói về một khoản đều đặn hằng tháng cho thuốc và tái khám, chia theo sức mỗi người, và một quy tắc khi có đợt nặng phải nhập viện. Có thoả thuận trước thì lúc bố mẹ ốm không ai phải cuống lên đòi nhau.