GanhVac.comGánh Vác
Dòng tiền gia đình nhiều thế hệ

Lịch các khoản chi lớn trong năm: vẽ một lần để Tết, nhập học không dồn một tháng

Tết, nhập học, giỗ chạp, tiền bảo hiểm y tế của cha mẹ, sửa nhà mùa mưa: vẽ lịch chi lớn cả năm một lần và chia nhỏ ra từng tháng trước khi đến hạn.

Two parents kneel on a living room floor at dusk, spreading twelve plain envelopes in a row while their young son watches from a sofa, warm amber light, overhead view.

Cách đơn giản nhất để những tháng có Tết, có nhập học, có việc họ không làm cả nhà hụt hơi là vẽ một lịch các khoản chi lớn cho cả năm, một lần, rồi chia nhỏ từng khoản ra các tháng trước khi đến hạn. Nhà nhiều thế hệ có hai bộ lịch chồng lên nhau: lịch của con (đầu năm học, học kỳ, hè) và lịch của cha mẹ, họ hàng (Tết, giỗ chạp, khám định kỳ, đóng bảo hiểm y tế). Hai bộ lịch này hay dồn vào cùng mấy tháng cuối và đầu năm, nên tháng nào đứng một mình cũng nặng, đứng chung thì quá sức.

Bài này chỉ cách vẽ lịch từ sổ của chính nhà mình, đặt từng khoản vào tháng của nó, chia nhỏ trước, và biết khoản nào không nên nằm trong lịch mà phải là một quỹ dự phòng riêng. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định, tính bằng đơn vị.

Vì sao tháng nặng luôn bất ngờ dù năm nào cũng có

Tết năm nào cũng đến, năm học năm nào cũng bắt đầu. Vậy mà năm nào cũng có cảm giác bị bất ngờ. Lý do không phải trí nhớ kém mà vì mỗi khoản lớn được nhớ riêng lẻ, không ai đặt chúng cạnh nhau. Bạn nhớ Tết tốn kém, nhớ tháng tám đóng học, nhưng ít khi nhớ rằng tháng mười một năm ngoái vừa có giỗ ông nội, vừa có đám cưới em họ, vừa phải thay bình nóng lạnh.

Với người đứng giữa, các khoản lớn còn đến từ hai phía. Phía con có nhịp học. Phía cha mẹ có nhịp mùa màng, nhịp giỗ chạp, nhịp sức khoẻ theo mùa lạnh. Phía họ hàng có mùa cưới. Không có lịch thì mỗi phía đều nghĩ khoản của mình là khoản duy nhất trong tháng.

Khi đặt tất cả lên một tờ, bạn sẽ thấy ngay những tháng chồng chất. Đó là lúc bạn có lựa chọn: dời được khoản nào, chia nhỏ khoản nào từ sớm, nói trước với ai. Một tháng nặng nhìn thấy từ sáu tháng trước là một vấn đề có cách giải; nhìn thấy khi đã tới là một cơn hoảng.

Thêm một lý do nữa: thu nhập của người đứng giữa thường đều theo tháng, còn khoản chi lớn thì đến theo mùa. Mười tháng bình thường, hai tháng dồn dập. Nếu mỗi tháng bình thường bạn tiêu hết phần dư vì thấy dư, thì hai tháng dồn dập sẽ phải lấy từ đâu đó: từ quỹ dự phòng, từ tiền của cha mẹ, từ một khoản mượn tạm. Lịch năm làm cho mười tháng bình thường bớt dư đi một chút để hai tháng kia bớt hụt. Nghe thì đơn giản, nhưng không có tờ lịch trước mặt thì rất khó tự bảo mình để dành cho một khoản còn cách tám tháng.

Vẽ lịch từ sổ cũ trong một buổi tối

Không cần nhớ hết. Hãy dựa vào những gì đã xảy ra năm ngoái. Lấy sổ thu chi, lịch sử chuyển khoản, tin nhắn nhóm gia đình, rồi làm theo thứ tự:

  1. Kẻ một tờ giấy mười hai cột, mỗi cột một tháng. Chưa ghi số, chỉ ghi tên khoản.
  2. Điền nhịp của con: tháng nhập học, các kỳ đóng học, tiền hè, đồ dùng đầu năm, sinh nhật.
  3. Điền nhịp của cha mẹ và họ hàng: Tết, giỗ chạp hai bên, ngày khám định kỳ, kỳ đóng bảo hiểm y tế nếu nhà mình đóng cho cha mẹ, mùa sửa nhà ở quê.
  4. Điền những khoản theo năm của chính mình và cả nhà: bảo dưỡng xe, đăng kiểm, khoản phí hằng năm, đồ dùng hay hỏng theo mùa.
  5. Ghi số ước chừng cho từng khoản, bằng đơn vị, lấy theo năm ngoái cộng thêm một chút.
  6. Cộng từng cột. Tô đậm những tháng có tổng khoản lớn vượt quá phần linh hoạt của một tháng bình thường.

Việc này mất khoảng một buổi tối và chỉ cần làm kỹ một lần. Năm sau chỉ còn là sửa lại tờ cũ. Đừng bắt đầu bằng việc tìm phần mềm; tờ giấy dán trong tủ bếp thường hiệu quả hơn vì cả nhà cùng thấy.

Một lịch năm ví dụ và cách chia nhỏ

Bảng dưới là ví dụ giả định cho một nhà có con học tiểu học và cha mẹ ở quê. Cột cuối cho biết mỗi tháng phải để riêng bao nhiêu từ trước, nếu bắt đầu chia từ tháng một.

Khoản lớnTháng đến hạnƯớc chừng (ví dụ giả định)Bắt đầu để riêng từMỗi tháng để riêng
Tết hai bên nội ngoạitháng một hoặc hai12 đơn vịtháng hai năm trước1 đơn vị
Đầu năm học của contháng tám6 đơn vịtháng hai1 đơn vị
Giỗ ông nội ở quê, phần mình góptháng mười một2 đơn vịtháng nămgần 0,35 đơn vị
Bảo hiểm y tế cho cha mẹ, nếu nhà mình đóngtuỳ kỳ đóng2 đơn vịsáu tháng trướcgần 0,35 đơn vị
Bảo dưỡng xe máy, đăng kiểmtháng sáu1,5 đơn vịtháng một0,25 đơn vị

Cộng cột cuối, nhà ví dụ phải để riêng khoảng ba đơn vị mỗi tháng cho các khoản lớn. Nếu con số đó vượt quá khả năng, không phải lịch sai, mà là năm đó phải chọn: dời, thu nhỏ, hoặc bàn phần góp với người khác. Biết sớm thì lựa chọn còn nhiều.

Khoản nào không nên nằm trong lịch

Ốm đau, nằm viện. Không có tháng cố định, không đoán trước được mức. Khoản này cần một quỹ dự phòng riêng, không nên chia đều mười hai tháng như Tết.

Sửa chữa gấp. Mái dột, xe hỏng giữa đường. Có thể ước một mức trung bình năm, nhưng khi xảy ra thì không chờ được đến tháng đã định.

Hiếu hỉ ngoài dự tính. Đám cưới đã có thiệp từ sớm thì đưa vào lịch; còn việc tang, việc đột xuất thì để ở quỹ riêng.

Khoản người khác hứa góp. Anh chị em hứa góp Tết, góp sửa nhà: đừng ghi vào lịch như tiền chắc chắn có. Ghi phần mình phải lo đủ, phần người khác góp được thì coi là dư.

Ranh giới với quỹ dự phòng. Lịch năm là cho những thứ biết trước ngày; quỹ dự phòng là cho những thứ không biết ngày. Lẫn hai thứ này với nhau là cách nhanh nhất để tháng có biến cố cuốn sạch tiền Tết.

Nhà chị Thu và tháng mười một

Chị Thu 40 tuổi và chồng cùng đi làm, có hai con một học lớp ba, một học mẫu giáo, bố mẹ chồng ở quê. Năm nào chị cũng thấy tháng mười một và tháng mười hai khó thở mà không hiểu vì sao, vì đâu đã tới Tết.

Tối đầu năm, hai vợ chồng ngồi vẽ lịch theo sổ năm trước. Tháng mười một hiện ra với bốn khoản: giỗ bà nội, đám cưới em chồng, tiền học kỳ hai của con lớn, và tiền thay ắc quy xe. Không khoản nào bất ngờ, chỉ là chưa bao giờ đặt cạnh nhau. Tháng mười hai thì có tiền mua quần áo Tết cho con mang về quê sớm.

Chồng chị nói: "Tiền học thì phải đóng, giỗ thì phải về. Đám cưới em, mình mừng vừa sức, anh sẽ nói với nó trước." Hai vợ chồng bắt đầu để riêng một chút từ tháng năm cho tháng mười một. Năm đó tháng mười một vẫn nặng, chị vẫn phải rút một phần nhỏ từ quỹ dự phòng khi xe hỏng thêm lần nữa. Nhưng lần đầu tiên chị không phải mượn tiền của em gái để đóng học cho con.

Nói trước với người trong nhà về tháng nặng

Lịch năm chỉ có ích khi những người cùng chi tiền biết nó. Nếu bạn đã thấy tháng mười một sẽ nặng mà vợ hoặc chồng không biết, họ vẫn có thể hứa mừng một đám cưới lớn hay đặt mua một món đồ cho con. Dán lịch ở chỗ cả nhà thấy, và nói một câu ngắn khi dán: "Anh vẽ thử lịch các khoản lớn năm nay. Tháng mười một với tháng một là hai tháng mình phải dè dặt, có gì định mua thì mình dời sang tháng ba nhé."

Với cha mẹ, không cần đưa cả lịch. Chỉ cần báo trước những khoản liên quan tới họ, nhất là khi phải thu nhỏ. Ví dụ nhà có giỗ lớn trùng tháng con nhập học: "Năm nay giỗ ông, con vẫn về đủ, nhưng phần cỗ con xin góp vừa phải thôi mẹ ạ, tháng đó cháu vào lớp sáu, nhiều khoản quá." Nói từ sớm, cha mẹ còn thời gian sắp xếp và ít cảm thấy bị bớt phần hơn nói sát ngày.

Với anh chị em, lịch năm là cơ hội để chia việc từ đầu năm thay vì chia tiền khi đã tới nơi. Một tin nhắn trong nhóm vào tháng hai, hỏi ai lo khoản nào cho Tết năm sau hay cho đợt sửa nhà ở quê, nhẹ nhàng hơn nhiều so với một cuộc gọi gấp vào tuần cuối tháng chạp.

Câu hỏi tự kiểm khi nhìn lịch năm

Sau khi vẽ xong, đọc lại lịch với những câu hỏi này. Mỗi câu nên ra một việc cụ thể ghi ngay bên cạnh.

  • Tháng nào tổng khoản lớn cao nhất? Có khoản nào trong tháng đó dời được sang tháng nhẹ hơn không?
  • Có khoản nào mình đang ngầm trông vào tiền thưởng cuối năm? Nếu năm nay không có thưởng thì sao?
  • Phía cha mẹ và phía con có khoản nào chồng lên nhau? Vợ hoặc chồng có biết trước không?
  • Có khoản nào là thói quen hơn là cần thiết, nếu bàn với cha mẹ hay họ hàng thì làm nhỏ lại được?
  • Có khoản nào mình đang ghi là của mình mà thật ra cả anh chị em cùng có phần? Đã nói với họ chưa?
  • Mỗi tháng để riêng cho lịch năm bao nhiêu? Con số đó có làm lùi phần thuốc men, ăn uống hay phần đi làm của mình không?

Câu hỏi thường gặp

Lịch chi lớn cả năm nên bắt đầu vẽ vào lúc nào?

Lúc nào cũng được, nhưng sau Tết là thời điểm dễ nhất vì khoản lớn nhất vừa qua và bạn còn nhớ rõ nó tốn bao nhiêu. Bắt đầu giữa năm cũng không sao, chỉ cần tính lại phần để riêng cho những tháng còn lại.

Khoản Tết của hai bên nội ngoại nên gộp hay tách trong lịch?

Nên tách thành hai dòng, vì nhịp và mức có thể khác nhau. Tách ra giúp hai vợ chồng thấy rõ phần cho mỗi bên, tránh cảm giác một bên được nhiều hơn mà không ai biết chắc là bao nhiêu.

Nếu để riêng từng tháng mà giữa chừng phải lấy ra dùng việc khác thì sao?

Ghi lại đã lấy bao nhiêu và vì việc gì, rồi tính lại phần phải để riêng cho các tháng còn lại. Việc lấy ra không làm hỏng lịch; giấu đi mới làm hỏng, vì đến tháng đến hạn bạn sẽ bất ngờ lần nữa.

Có nên đưa tiền thưởng cuối năm vào lịch chi lớn không?

Không nên tính trước như một khoản chắc chắn có. Lịch nên đứng được bằng thu nhập đều đặn. Nếu năm đó có thưởng, đó là phần để bù lại những tháng đã phải rút, hoặc để thêm vào quỹ dự phòng.

Lịch năm khác gì với quỹ dự phòng?

Lịch năm dành cho những khoản biết trước ngày, như Tết, nhập học, giỗ chạp, bảo dưỡng xe. Quỹ dự phòng dành cho những việc không biết trước ngày như ốm đau, sửa chữa gấp, việc tang. Hai thứ nên để riêng để biến cố không cuốn mất tiền đã dành cho việc định trước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138