GanhVac.comGánh Vác
Thế hệ bánh mì kẹp

Việc phải tự gánh và việc chia được: phân loại để người đứng giữa bớt ôm đồm

Người đứng giữa hay ôm hết vì nghĩ không ai làm thay được. Cách phân loại việc nào phải tự gánh, việc nào chia được, chia cho ai và giao thế nào cho êm.

Folding laundry together on a countryside porch, an elderly mother and her adult son work side by side while a schoolboy sorts socks, soft golden afternoon light, wide shot

Việc phải tự gánh là việc chỉ mình làm được, hoặc giao đi thì hậu quả nặng hơn công sức mình tiết kiệm; mọi việc còn lại đều chia được, dù chia ra sẽ làm chậm hơn hay không hoàn hảo bằng mình làm. Với phần lớn người đứng giữa, danh sách việc phải tự gánh ngắn hơn nhiều so với cảm giác: thường chỉ là giữ nguồn thu, ra những quyết định lớn về tiền, và có mặt ở vài thời điểm mà cha mẹ hay con chỉ muốn thấy mình.

Vấn đề hiếm khi là không có ai giúp. Vấn đề là người đứng giữa quen làm hết nên không còn nhìn ra chỗ nào nhờ được. Bài này đưa một cách phân loại đơn giản, kèm bảng điền sẵn và những câu giao việc dùng được ngay, để bạn chuyển bớt những việc đang ôm mà không làm ai phật lòng.

Ba hiểu lầm khiến người đứng giữa ôm hết

Hiểu lầm: mình làm thì nhanh hơn, giải thích còn mất công hơn. Hiểu đúng: điều đó đúng ở lần đầu, nhưng sai ở lần thứ mười. Đưa mẹ đi khám định kỳ, lần đầu chỉ cho anh trai đường đi và quầy nào nộp sổ thì mất một buổi; từ lần thứ hai trở đi anh tự đi được, và bạn có lại một buổi mỗi tháng trong nhiều năm.

Hiểu lầm: cha mẹ chỉ muốn mình làm. Hiểu đúng: cha mẹ quen mình làm, không có nghĩa là cha mẹ không chịu người khác. Nhiều khi chỉ cần mình có mặt trong lần đầu chuyển giao, giới thiệu người mới một cách tự nhiên, là cha mẹ chấp nhận. Có việc cha mẹ thật sự chỉ muốn mình, nhưng đó thường là ít việc hơn mình nghĩ.

Hiểu lầm: nhờ là phiền, là kể khổ. Hiểu đúng: một lời nhờ rõ ràng, có việc cụ thể và thời hạn, thường được đón nhận dễ hơn một lời than. Người được nhờ biết mình phải làm gì, không phải đoán. Cái làm người khác ngại không phải là được nhờ, mà là bị trách vì đã không tự biết để làm.

Hiểu lầm: chia việc thì phải chia đều. Hiểu đúng: chia việc là chia theo cái mỗi người làm được. Người ở gần nhận việc có mặt, người ở xa nhận việc gọi điện, giữ giấy tờ, đặt lịch; người có thu nhập ổn nhận phần tiền nhiều hơn. Đều nhau về công sức ít khi có, và cũng không cần có.

Bảng phân loại: điền từng việc của nhà bạn

Liệt kê mọi việc bạn đang làm cho cha mẹ và cho con trong một tháng bình thường, rồi đặt mỗi việc vào bảng. Các dòng dưới là ví dụ giả định của chị Lan, 41 tuổi, có hai em ở cùng tỉnh, mẹ bị tiểu đường, con gái học lớp năm.

ViệcPhải tự gánh hay chia đượcChia cho aiCách giao
Đưa mẹ đi khám định kỳ hằng thángChia đượcEm trai, ở gần bệnh việnĐi cùng một lần, sau đó em tự đi
Quyết định có cho mẹ mổ mắt hay chưaPhải tự gánh (cùng mẹ và các em)Không giao, nhưng bàn chungGọi cả nhà, mẹ quyết, chị tổng hợp
Đưa đón con buổi chiềuChia đượcChồng hai ngày, nhóm phụ huynh cùng xóm một ngàyLịch cố định, dán trong bếp
Giữ sổ bảo hiểm y tế và giấy ra viện của mẹChia đượcEm gái, người ngăn nắp nhấtMột túi riêng, em giữ, chị biết chỗ
Gửi tiền sinh hoạt cho mẹ, khoảng 1 đơn vị một thángCó thể chiaBa chị em theo khả năngBàn một lần, ghi lại tỉ lệ
Ngồi với con xem bài buổi tốiPhải tự gánh phần lớnChồng thay một hai tốiKhông giao hẳn, con cần thấy mẹ

Sau khi điền, đếm số dòng "chia được" mà cột "Chia cho ai" vẫn đang là tên mình. Đó là danh sách việc bạn có thể giao trong tháng tới, bắt đầu từ việc tốn nhiều giờ nhất.

Cách nhận ra việc phải tự gánh

Một việc thuộc nhóm phải tự gánh khi trả lời "có" với ít nhất một câu sau. Nếu trả lời "không" với cả bốn, việc đó chia được.

  • Nếu giao đi mà người kia làm sai, hậu quả có khó sửa không, ví dụ ký nhầm giấy tờ, quyết định sai phương án điều trị?
  • Việc này có cần thông tin chỉ mình nắm hết, mà chuyển giao thông tin còn tốn công hơn làm?
  • Người được chăm có nói rõ chỉ muốn mình làm, và lý do đó đáng tôn trọng, ví dụ chuyện riêng tư thân thể?
  • Việc này có ảnh hưởng tới nguồn thu chính của nhà mình, như một cuộc gặp công việc không dời được?

Để ý câu thứ ba: cha mẹ nói "chỉ muốn con" đôi khi là thật, đôi khi chỉ là chưa quen người khác. Cách phân biệt là thử một lần có mình đi cùng. Nếu cha mẹ vẫn khó chịu rõ ràng, giữ lại việc đó; nếu chỉ hơi ngại lúc đầu, việc đó chia được.

Giao việc thế nào để người nhận làm được lâu

Giao việc khác với ném việc. Ném việc là gọi điện nói "tuần này anh đưa mẹ đi khám nhé" rồi thôi. Giao việc là đưa đủ thông tin để người kia làm mà không phải gọi hỏi lại mười lần: giờ khám, chỗ để xe, sổ nộp ở quầy nào, mẹ hay quên dặn bác sĩ chuyện gì.

Một câu giao việc tốt có bốn phần: việc gì, khi nào, vì sao cần người đó, và mình hỗ trợ ra sao. Ví dụ: "Anh nhận đưa mẹ đi khám ngày mười lăm hằng tháng được không? Em đang phải lo đưa đón con buổi sáng nên khó xin nghỉ. Lần đầu em đi cùng, em ghi sẵn cho anh một tờ những gì cần mang." Câu này không trách, không kể khổ, nhưng đủ rõ để người kia nhận lời hay từ chối thẳng.

Sau khi giao, khó nhất là buông. Người đứng giữa hay giao rồi lại gọi kiểm tra, rồi lại tự làm vì thấy người kia làm chưa đúng ý. Nếu kết quả chấp nhận được, dù không giống cách mình làm, cứ để nó như vậy. Mỗi lần mình chen vào sửa là một lần người kia thấy việc này rốt cuộc vẫn là của mình.

Và nhớ cảm ơn cụ thể. Không phải cảm ơn chung chung mà nói rõ: "Hôm qua anh đưa mẹ đi, mẹ kể bác sĩ dặn kỹ lắm, em đỡ được một buổi." Người được cảm ơn đúng việc thường muốn làm tiếp.

Một tình huống đi trọn: chị Lan giao ba việc trong một tháng

Chị Lan làm bảng phân loại vào một tối chủ nhật và thấy bảy việc "chia được" đang mang tên mình. Chị chọn ba việc tốn giờ nhất: đưa mẹ đi khám, giữ giấy tờ của mẹ, và một buổi đón con mỗi tuần.

Với em trai, chị gọi điện và nói đúng câu giao việc bốn phần. Em trai nhận lời nhưng nói chỉ đi được buổi chiều; chị đổi lịch khám của mẹ sang chiều. Với em gái, chị mang túi giấy tờ sang, ngồi cùng xếp lại, em giữ từ đó. Với chồng, chị nói thẳng là mình đang quá tải và nhờ anh nhận thêm một buổi đón con; anh đồng ý nhưng đề nghị đổi lại chị lo bữa tối hôm đó, hai người thoả thuận vậy.

Sau một tháng, mẹ chị lần đầu đi khám với em trai thì phàn nàn vì em không biết hỏi bác sĩ. Chị không giành lại việc mà viết thêm cho em ba câu cần hỏi. Lần thứ hai mẹ không nói gì nữa. Phần tiền gửi mẹ thì chưa bàn được, vì em gái đang khó khăn. Chị chấp nhận để đó, ghi chú lại để bàn vào dịp cuối năm.

Chị Lan không thấy nhẹ đi ngay, nhưng có lại hai buổi chiều mỗi tháng và một buổi tối mỗi tuần. Với người đứng giữa, ngần đó thời gian là đủ để ngủ bù, đi khám cho mình, hoặc chỉ ngồi yên.

Những việc tưởng chia được mà nên giữ

Ngược với ôm đồm là giao nhầm. Có vài loại việc nhìn bề ngoài thì ai làm cũng được, nhưng giao đi thường gây rối hơn là đỡ.

  • Quyết định thay cha mẹ về tiền bạc lớn. Bán đất, cho ai vay, ký giấy gì. Người đứng giữa không nên tự quyết, nhưng cũng không nên để một người khác trong nhà quyết một mình. Việc này cần cha mẹ có tiếng nói, cần cả nhà biết, và nếu có giấy tờ thì hỏi phòng công chứng hoặc luật sư.
  • Giữ mọi mật khẩu và chỗ cất giấy tờ quan trọng trong đầu một người khác. Có thể giao cho em giữ túi giấy tờ, nhưng mình vẫn phải biết túi ở đâu và trong đó có gì.
  • Những cuộc nói chuyện khó với con. Chuyện nhà đang chật, chuyện ông bà ốm. Người khác nói hộ được, nhưng con thường cần nghe từ chính bố mẹ.
  • Ký nhận khoản vay hay đứng tên giùm cho bất kỳ ai. Việc này không nên làm, và càng không nên giao cho người khác làm thay. Nếu có ai ép hoặc đe doạ đòi nợ, báo công an qua số 113.

Câu tự kiểm cho mọi việc định giao: "Nếu người kia làm việc này theo cách khác mình, mình có chịu được hậu quả không?" Nếu chịu được, giao. Nếu không, giữ lại, hoặc làm cùng.

Khi nào nên trả tiền thuê người làm thay, và điều không cần lo quá

Có những việc chia được nhưng không có ai trong nhà nhận. Khi đó câu hỏi là có thuê người làm theo buổi hay không, ví dụ người trông cha mẹ vài buổi mỗi tuần, người dọn nhà, người đưa đón con. Một cách nghĩ đơn giản: so số giờ được giải phóng với việc mình dùng số giờ đó làm gì. Nếu số giờ đó giữ được nguồn thu, hoặc giữ được sức để mình không gục, khoản thuê thường đáng cân nhắc. Nếu chỉ để mình nhận thêm việc khác vào đúng chỗ đó, nó không giải quyết gì.

Khi thuê người chăm cha mẹ, nên hỏi kinh nghiệm, xin người giới thiệu, và thoả thuận rõ việc làm, giờ giấc, cách trả công. Những chuyện chuyên môn về chăm sóc người già bệnh nặng thì hỏi bác sĩ đang theo dõi cha mẹ.

Điều không cần lo quá là cảm giác áy náy khi giao việc. Nhiều người đứng giữa thấy có lỗi khi để em đưa mẹ đi khám, hay để người ngoài đón con. Áy náy là dấu hiệu bạn thương, không phải dấu hiệu bạn làm sai. Cha mẹ và con cần bạn còn sức nhiều năm nữa hơn là cần bạn có mặt ở mọi việc trong tháng này.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết việc nào trong nhà mình có thể giao cho người khác?

Hỏi bốn câu: giao đi mà sai thì hậu quả có khó sửa không, việc có cần thông tin chỉ mình nắm không, người được chăm có lý do chính đáng để chỉ muốn mình không, và việc có ảnh hưởng nguồn thu chính không. Nếu cả bốn đều là không, việc đó chia được.

Anh chị em không nhận việc thì làm gì?

Hỏi lại xem họ nhận được phần nào khác, vì có người không đi lại được nhưng giữ giấy tờ hay gọi điện được. Nếu họ từ chối hết, tìm người ngoài như họ hàng ở gần, hàng xóm thân hay người giúp việc theo buổi, và giữ tình cảm với anh chị em, đừng để chuyện chia việc thành chuyện trách móc.

Cha mẹ không chịu để người khác đưa đi khám thì sao?

Thử đi cùng người mới một hai lần đầu để cha mẹ quen. Nhiều cha mẹ chỉ ngại lúc đầu vì chưa quen. Nếu sau vài lần cha mẹ vẫn khó chịu rõ ràng, hãy tôn trọng và giữ việc đó, rồi chuyển một việc khác của mình đi để bù lại thời gian.

Giao việc rồi mà người kia làm không đúng ý mình thì sao?

Nếu kết quả vẫn chấp nhận được, cứ để như vậy và góp ý nhẹ bằng cách đưa thêm thông tin, không giành lại việc. Mỗi lần giành lại, người kia hiểu rằng việc đó rốt cuộc vẫn là của bạn, và lần sau họ sẽ không nhận nữa.

Người nuôi con một mình có chia việc được không?

Được, nhưng người nhận thường là họ hàng, bạn bè, nhóm phụ huynh cùng lớp hay hàng xóm thay vì vợ hoặc chồng. Bảng phân loại vẫn dùng như nhau; chỉ là cột chia cho ai sẽ có nhiều tên người ngoài gia đình hơn, và cần cảm ơn họ cụ thể hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138