Khi phụ nữ là trụ cột gia đình, câu hỏi đầu tiên cần trả lời là: mình đang gánh một phần hay hai phần? Một phần là nguồn thu chính. Phần thứ hai là việc chăm sóc cha mẹ và con, thứ mà nhiều nhà vẫn mặc định thuộc về người phụ nữ dù cô ấy đang kiếm phần lớn thu nhập. Nếu bạn đang gánh cả hai, việc cần làm trước tiên là tách hai phần đó ra, nhìn rõ từng phần, rồi chia lại phần chăm sóc theo thời gian thật của mỗi người trong nhà.
Trụ cột không có giới tính. Vợ, chồng, con gái, con trai đều có thể là người mang nguồn thu chính. Nhưng khi người đó là phụ nữ, có một điều hay xảy ra: việc kiếm tiền được thêm vào, còn việc chăm sóc thì không ai bớt đi. Bài này không bàn chuyện ai đúng ai sai, mà đưa ra cách nhìn và cách chia lại cho người đang mang cả hai.
Tách hai phần gánh ra để nhìn
Ghi một tuần bình thường của nhà bạn vào bảng. Ví dụ giả định: chị Thu, 36 tuổi, thu nhập 7 đơn vị một tháng, chồng 4 đơn vị; mẹ chồng ở cùng, mẹ đẻ ở quê bị huyết áp; hai con học tiểu học.
| Loại việc | Ai đang làm | Giờ mỗi tuần | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Công việc kiếm thu nhập | Chị Thu; anh chồng | Chị 50 giờ; anh 40 giờ | Chị là nguồn thu chính |
| Đưa đón, xem bài cho con | Chị Thu phần lớn | Chị 8 giờ; anh 2 giờ | Anh đón khi chị họp muộn |
| Lo cho mẹ chồng ở cùng: đi khám, thuốc | Chị Thu | Chị 3 giờ | Mẹ chồng quen nhờ con dâu |
| Lo cho mẹ đẻ ở quê: gọi, gửi tiền, sắp người chăm | Chị Thu | Chị 2 giờ | Gửi 1 đơn vị một tháng |
| Nấu ăn, dọn dẹp, chợ búa | Chị Thu và mẹ chồng | Chị 7 giờ; mẹ chồng 10 giờ | Anh hầu như không |
| Quản lý tiền chung, nhớ các khoản đóng | Chị Thu | Chị 1 giờ nhưng nghĩ liên tục | Phần nặng không hiện trong số giờ |
Cộng lại, chị Thu thấy mình làm hơn bảy mươi giờ mỗi tuần, chồng chị khoảng bốn mươi hai. Con số không dùng để trách, mà để có thứ cụ thể mang ra bàn. Dòng cuối, việc nhớ và lo các khoản, là phần hay bị bỏ quên nhất, vì nó không tốn giờ cụ thể mà chiếm chỗ trong đầu cả ngày.
Ba hiểu lầm hay gặp ở nhà có trụ cột là phụ nữ
Hiểu lầm: kiếm nhiều thì phải bù bằng cách làm thêm việc nhà để chồng khỏi tự ái. Hiểu đúng: việc nhà và việc chăm sóc nên chia theo thời gian rảnh thật của mỗi người, không theo ai kiếm nhiều hơn. Người làm việc năm mươi giờ một tuần có ít giờ rảnh hơn người làm bốn mươi giờ, bất kể là vợ hay chồng.
Hiểu lầm: chăm cha mẹ chồng là việc của con dâu. Hiểu đúng: chăm cha mẹ là việc của các con, dù là con ruột hay con dâu, con rể. Con dâu có thể nhận một phần vì ở cùng, vì mẹ chồng quen, nhưng người con ruột nên là người mang phần chính, ít nhất là phần quyết định và phần nói chuyện với anh chị em mình.
Hiểu lầm: phụ nữ giỏi thì lo được hết. Hiểu đúng: lo được hết trong một năm không có nghĩa là lo được hết trong mười năm. Ai gánh hai phần cũng mệt; nhìn thấy mình đang gánh hai phần không phải là yếu, mà là bước đầu để gánh được lâu.
Nói chuyện chia lại với chồng: dùng con số, không dùng cảm xúc
Nhiều chị ngại nói chuyện này vì sợ chồng tự ái, sợ bị coi là kể công vì mình kiếm nhiều hơn. Cách giữ cho cuộc nói chuyện êm là đặt bảng giờ ra giữa, nói về thời gian và sức, không nói về tiền ai kiếm nhiều hơn.
Câu mở có thể là: "Em ghi lại một tuần nhà mình xem ai đang làm gì, vì dạo này em thấy không kịp thở. Anh xem cùng em, rồi mình chọn hai ba việc anh nhận được nhé." Không có chữ nào về thu nhập, không có chữ nào trách.
Khi bàn, chọn việc có giờ cố định trước, vì dễ chuyển giao: đưa con đi học buổi sáng, đưa mẹ chồng đi khám định kỳ, đi chợ cuối tuần. Việc nhớ và lo các khoản tiền thì có thể chia theo nhóm: anh nhớ các khoản của con, chị nhớ các khoản của hai bên cha mẹ, hay ngược lại.
Với việc chăm mẹ chồng, nên nói rõ: "Mẹ quen nhờ em, em vẫn giúp, nhưng việc đưa mẹ đi khám anh nhận nhé, mẹ cũng sẽ vui khi con trai đi cùng." Câu này không đẩy việc đi, mà trả việc về đúng người con ruột, có lý do dễ chịu cho cả mẹ chồng.
Nếu chồng phản ứng, cho anh thời gian. Có người cần vài ngày để chấp nhận rằng mình đã làm ít hơn mình nghĩ. Hẹn xem lại bảng sau hai tuần.
Tình huống đi trọn: chị Thu sau ba tháng
Chị Thu mang bảng giờ ra nói vào một tối cuối tuần. Chồng chị lúc đầu im lặng, rồi nói anh không biết chị làm nhiều đến thế, vì phần lớn việc diễn ra khi anh đi làm. Anh nhận đưa con đi học buổi sáng và đưa mẹ đi khám định kỳ. Phần nấu ăn anh nói chưa nhận được vì không biết nấu, nhưng nhận đi chợ cuối tuần.
Tháng đầu, anh quên đưa con hai lần, chị phải xin đến muộn. Chị không giành lại việc, chỉ dán lịch ở cửa. Tháng thứ hai, mẹ chồng chị lần đầu được con trai đưa đi khám, về kể cả buổi tối, có vẻ vui. Tháng thứ ba, giờ mỗi tuần của chị giảm còn khoảng sáu mươi, của anh tăng lên năm mươi lăm.
Chuyện mẹ đẻ ở quê vẫn chủ yếu do chị lo, vì anh chị em của chị ở xa và chị là người có thu nhập ổn nhất. Chị chấp nhận phần đó là phần của mình, nhưng giờ có thêm chút sức để lo, vì những phần khác đã nhẹ đi.
Không có gì đổi trong một đêm. Nhưng sau ba tháng, chị Thu bắt đầu đi bộ được ba buổi sáng mỗi tuần, điều chị đã muốn làm suốt hai năm.
Khi tiền thành chuyện thể diện trong nhà
Ở nhiều gia đình, khi vợ kiếm nhiều hơn chồng, tiền bắt đầu mang thêm một lớp nghĩa khác: thể diện. Chồng có thể ngại khi họ hàng hỏi, mẹ chồng có thể không thoải mái khi con dâu chi phần lớn, và chính người vợ có khi cũng tự giấu bớt để mọi người dễ chịu. Giấu bớt thì êm trước mắt, nhưng sau vài năm sẽ thành hai vấn đề: không ai biết thật nhà đang dựa vào đâu, và người vợ mang thêm một gánh nữa là gánh giữ thể diện cho người khác.
Một cách giữ được cả thể diện lẫn sự rõ ràng là tách hai chuyện: chuyện trong nhà và chuyện với bên ngoài. Trong nhà, hai vợ chồng cần biết rõ các khoản, ai góp gì, khoản nào chung. Với bên ngoài, họ hàng hay hàng xóm không cần biết ai kiếm bao nhiêu. Câu hai vợ chồng có thể thống nhất trước: "Tiền nhà mình là tiền chung, ai hỏi thì nói vậy."
Với cha mẹ hai bên, nhất là cha mẹ chồng, khoản gửi hay khoản chi cho ông bà có thể để chồng là người trao, dù tiền từ quỹ chung. Đó không phải là giả vờ, mà là để người con ruột giữ vai trò của mình với cha mẹ mình. Điều quan trọng là trong nhà hai người đều biết rõ, và không ai phải nói dối ai.
Nếu chuyện thể diện đã thành căng thẳng thường xuyên giữa hai vợ chồng, nói chuyện với một người tư vấn hôn nhân gia đình có thể giúp cả hai nghe nhau được.
Những câu tự hỏi cho người phụ nữ đang là trụ cột
Trả lời thật lòng, không cần cho ai xem.
- Mình đang gánh một phần hay hai phần: chỉ thu nhập, hay cả thu nhập lẫn phần lớn việc chăm sóc?
- Có việc nào mình làm chỉ vì "phụ nữ thì phải làm", mà người khác trong nhà làm được không?
- Ai trong nhà biết hết các khoản tiền phải đóng nếu mình vắng một tháng?
- Mình có đang giữ khoản dự phòng riêng, hay mọi khoản đều chảy vào chi tiêu chung?
- Nếu mình ngừng làm một tuần vì ốm, những phần nào của nhà sẽ dừng theo?
- Lần gần nhất mình đi khám sức khoẻ cho chính mình là bao giờ?
- Mình có đang nhận chăm cha mẹ chồng hoặc cha mẹ vợ nhiều hơn chính người con ruột không, và mình có muốn như vậy không?
- Có tuần nào gần đây mình được một buổi hoàn toàn của riêng mình không?
Nếu câu thứ năm có quá nhiều phần sẽ dừng, đó là dấu hiệu nhà bạn đang dựa vào một người ở quá nhiều chỗ, không chỉ chỗ thu nhập.
Khi nào cần người có chuyên môn, và điều không cần lo quá
Nếu bạn đang mang nguồn thu chính, câu hỏi bảo vệ thu nhập của mình khi ốm đau hay tai nạn là câu hỏi thật, không phải chỉ của đàn ông trụ cột. Khi cân nhắc chuyện này, tìm người tư vấn độc lập không hưởng hoa hồng, đọc kỹ điều khoản loại trừ, và tra văn bản hiện hành về bảo hiểm xã hội của mình. Chuyên mục bảo vệ thu nhập trên Gánh Vác bàn kỹ các nguyên lý này.
Nếu bạn thấy mệt kéo dài, mất ngủ, hay dễ cáu với con dù đã cố, hãy đi khám và nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có lúc nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất, và báo ngay cho một người thân.
Điều không cần lo quá: rằng chia lại việc sẽ làm chồng mất mặt hay làm gia đình hai bên đánh giá. Nhà nào cũng có cách chia của mình. Một ngôi nhà mà người mang nguồn thu chính còn sức để đi bộ buổi sáng là ngôi nhà vững hơn, bất kể người đó là ai.
Câu hỏi thường gặp
Vợ kiếm nhiều tiền hơn chồng thì có phải làm thêm việc nhà để bù không?
Không cần. Việc nhà và việc chăm sóc nên chia theo thời gian rảnh thật của mỗi người, không theo ai kiếm nhiều hơn. Người làm việc nhiều giờ hơn thì có ít thời gian còn lại hơn, dù là vợ hay chồng.
Chăm bố mẹ chồng có phải là việc của con dâu không?
Chăm cha mẹ là việc của các con. Con dâu có thể nhận một phần vì ở cùng hoặc vì mẹ chồng quen, nhưng người con ruột nên mang phần chính, nhất là phần quyết định và phần bàn với anh chị em của mình. Trả việc về đúng người không phải là đẩy việc đi.
Làm sao nói với chồng về chuyện chia lại việc nhà mà không làm anh tự ái?
Ghi lại một tuần ai làm gì bao nhiêu giờ rồi cùng xem, nói về thời gian và sức chứ không nói về thu nhập. Chọn những việc có giờ cố định để anh nhận trước. Nếu anh cần thời gian, hẹn xem lại sau hai tuần.
Phụ nữ là trụ cột có cần nghĩ tới bảo vệ thu nhập không?
Có. Bất kỳ ai mang nguồn thu chính đều nên hỏi nhà mình trụ được bao lâu nếu thu nhập đó gián đoạn. Khi cân nhắc, tìm người tư vấn độc lập, đọc kỹ điều khoản loại trừ và tra văn bản hiện hành về bảo hiểm xã hội.
Việc nhớ các khoản tiền trong nhà có đáng tính là một phần việc không?
Có, và đó là phần hay bị bỏ quên nhất. Nó không tốn nhiều giờ cụ thể nhưng chiếm chỗ trong đầu cả ngày. Nên chia nó ra, ví dụ mỗi người nhớ các khoản của một nhóm, và ghi lại ở chỗ cả hai cùng xem được.