Người trụ cột nên đặt lịch khám của chính mình vào cùng một chỗ với lịch khám của cha mẹ và con, có ngày cụ thể và có một khoản để dành riêng, thay vì chờ “khi nào rảnh”. Thứ tự ưu tiên: trước hết là một lần khám tổng quát để biết mình đang ở đâu, sau đó là những lần tái khám bác sĩ hẹn, cuối cùng mới tới các khám thêm tuỳ tuổi và tiền sử gia đình.
Phần lớn người đứng giữa không bỏ khám vì coi thường sức khoẻ. Họ bỏ vì mỗi lần có thời gian và tiền thì lại có người trong nhà cần hơn. Bài này không nói bạn phải khám những gì, việc đó bác sĩ quyết dựa trên tuổi và tiền sử. Bài này giúp bạn xếp lịch khám của mình sao cho không bị lùi mãi, để dành tiền khám theo cách nhẹ nhàng, và biết hỏi gì khi ngồi trước bác sĩ.
Vì sao lịch khám của mình luôn bị đẩy xuống cuối
Hãy nghĩ lại lần cuối bạn đi khám không phải vì ốm. Với nhiều người lo hai đầu, câu trả lời là “lâu lắm rồi” hoặc “hồi công ty còn tổ chức”. Trong khi đó, lịch tái khám của mẹ thì nhớ rõ từng ngày, mũi tiêm của con thì không bao giờ trễ. Không phải vì mình kém quan trọng, mà vì việc của người khác có người nhắc, còn việc của mình thì không ai nhắc.
Lý do thứ hai là tiền. Mỗi khoản dư ra đều có chỗ cần: tiền thuốc của bố, tiền học thêm của con, tiền sửa mái nhà ở quê. Khám cho mình là khoản không gấp, nên dễ bị lùi. Nhưng khoản không gấp hôm nay có thể thành khoản rất gấp sau này nếu một bệnh âm thầm được phát hiện muộn.
Lý do thứ ba là sợ biết. Nhiều người trụ cột nói thật rằng họ ngại đi khám vì sợ phát hiện ra điều gì đó, mà mình thì không được phép ốm. Cách nghĩ này dễ hiểu, nhưng nó đi ngược với chính điều mình lo: biết sớm thì có nhiều lựa chọn hơn, chi phí và thời gian xử lý thường nhẹ hơn. Không biết không làm cho bệnh biến mất.
Câu hỏi tự kiểm: “Nếu mẹ mình hay con mình chưa khám tổng quát lâu như mình, mình có để yên không?” Nếu câu trả lời là không, thì lịch của mình cũng xứng đáng được đối xử như vậy.
Một lịch khám chung cho cả nhà
Lấy một trang sổ hoặc một tờ giấy dán tủ lạnh, ghi lịch khám của mọi người trong nhà vào cùng một bảng. Khi lịch của mình nằm cạnh lịch của cha mẹ và con, mình khó bỏ qua hơn. Dòng đầu là ví dụ giả định.
| Người | Loại khám | Tháng dự kiến | Ai đưa đi hoặc đi cùng | Khoản để dành (ví dụ giả định) |
|---|---|---|---|---|
| Mình | khám tổng quát, hỏi bác sĩ cần khám thêm gì theo tuổi | tháng ba | đi một mình, xin nghỉ nửa ngày | 2 đơn vị |
| Vợ hoặc chồng | khám tổng quát | tháng chín | tự đi | 2 đơn vị |
| Mẹ | tái khám theo hẹn của bác sĩ | mỗi quý | mình hoặc em gái luân phiên | 1 đơn vị mỗi lần |
| Con | khám theo lịch của trường hoặc của nhà | đầu năm học | vợ hoặc chồng | 1 đơn vị |
Tách tháng khám của hai vợ chồng ra xa nhau để không dồn tiền và không cùng lúc xin nghỉ. Tránh xếp khám của mình vào tháng có khoản lớn khác như đầu năm học hay tháng giỗ chạp. Khi đã ghi tháng, hãy chọn luôn một ngày trong tháng đó và gọi đặt hẹn trước, vì “tháng ba” chưa phải là lịch, “sáng thứ năm tuần thứ hai tháng ba” mới là lịch.
Để dành tiền khám mà không chèn ép khoản khác
Tách thành khoản riêng, nhỏ và đều. Thay vì chờ dư một khoản lớn, hãy tách riêng một phần nhỏ mỗi tháng. Ví dụ giả định: nếu một lần khám tổng quát của bạn tốn khoảng 2 đơn vị, để riêng một phần sáu đơn vị mỗi tháng thì sau một năm là đủ, mà mỗi tháng gần như không cảm thấy.
Ghi tên khoản rõ ràng. Ghi là “tiền khám của mình”, không gộp vào quỹ chung. Khoản có tên riêng ít bị rút sang việc khác hơn. Nếu trong nhà có quỹ dự phòng sức khoẻ cho cha mẹ, đừng lấy khoản của mình bù vào đó trừ khi thật sự khẩn cấp, và nếu lấy thì ghi lại để bù.
Tìm hiểu xem phần nào đã được chi trả. Chỗ làm có thể có khám định kỳ cho người lao động; thẻ bảo hiểm y tế có thể chi trả một phần chi phí khám chữa bệnh theo quy định. Phạm vi và mức chi trả thay đổi theo từng thời điểm và từng trường hợp, nên hãy hỏi phòng nhân sự, hỏi cơ sở y tế nơi đăng ký khám, hoặc tra văn bản hiện hành, đừng đoán.
Không cắt khoản này đầu tiên khi tháng thiếu. Khi tháng nào hụt tiền, người trụ cột hay cắt khoản của mình trước. Hãy thử cắt khoản mua sắm hay ăn ngoài trước, giữ khoản khám lại. Nếu buộc phải lùi, lùi một tháng chứ không xoá.
Mang gì và hỏi gì khi gặp bác sĩ
Thời gian ngồi với bác sĩ thường ngắn. Người trụ cột quen chuẩn bị kỹ cho cha mẹ, hãy chuẩn bị cho mình y như vậy. Trước buổi khám, ghi ra một trang:
- Những điều cơ thể đang kêu, dù nhỏ: đau lưng, đau đầu, mất ngủ, hồi hộp, mệt kéo dài. Ghi từ bao giờ và lúc nào nặng hơn.
- Tiền sử bệnh của cha mẹ, anh chị em ruột mà mình biết. Đây là thông tin bác sĩ hay hỏi để quyết định cần khám thêm gì.
- Thuốc đang dùng, kể cả thuốc tự mua.
- Nhịp sinh hoạt thật: ngủ mấy tiếng, có tập gì không, có hút thuốc hay uống rượu bia không. Nói thật để bác sĩ đánh giá đúng.
- Câu hỏi nên đặt: “Với tuổi và tiền sử nhà em, em nên khám thêm gì và bao lâu khám lại? Kết quả này em cần theo dõi điều gì? Dấu hiệu nào thì em phải quay lại ngay?”
- Nếu có kết quả cũ, mang theo để so sánh.
Sau buổi khám, ghi ngay lịch hẹn tiếp theo vào bảng lịch chung của nhà. Không tự mua thuốc theo lời người quen hay theo kết quả xét nghiệm tự đọc; mọi chuyện dùng thuốc nên do bác sĩ quyết.
Tình huống giả định: anh Quân và cái hẹn bị lùi ba lần
Anh Quân 45 tuổi, là nguồn thu chính, vợ bán hàng nhỏ tại nhà. Bố anh mất sớm, mẹ ở cùng, hai con một đứa lớp chín một đứa lớp bốn. Anh hay đau đầu buổi chiều và mệt khi leo cầu thang, nhưng hai năm nay chưa khám tổng quát. Ba lần anh định đi, ba lần lùi: lần đầu mẹ ngã phải đi chụp phim, lần hai con thi chuyển cấp, lần ba tiền dành khám bị lấy đóng học thêm.
Vợ anh đề nghị ghi lịch khám của anh vào cùng tờ lịch với tái khám của mẹ, và tách riêng một hũ tiền nhỏ ghi “khám của bố”. Con gái lớn được giao nhắc bố. Tháng thứ tư anh đi khám, bác sĩ thấy một chỉ số cần theo dõi, hẹn khám lại sau một thời gian và dặn thay đổi sinh hoạt.
Anh nói thật là anh lo, và có lúc nghĩ thà không biết. Nhưng anh cũng nói được với vợ: “Biết rồi thì mình còn chỉnh được, chứ để tới lúc nằm một chỗ thì cả nhà chịu.” Hũ tiền khám vẫn được giữ, lần tái khám đã có ngày cụ thể. Việc bỏ thuốc lá thì anh mới bớt được một nửa, chưa bỏ hẳn.
Bẫy thường gặp và cách tránh
Chờ có triệu chứng mới đi khám. Nhiều bệnh thường gặp ở tuổi trung niên tiến triển âm thầm. Khám định kỳ là để tìm những gì chưa kêu. Hỏi bác sĩ tần suất phù hợp với mình.
Gộp khám của mình vào chuyến đưa mẹ đi khám. Nghe có vẻ tiện, nhưng thực tế mình sẽ dồn hết sức cho mẹ và bỏ phần mình. Nên đi riêng một buổi.
Chọn gói khám thật nhiều mục cho chắc. Nhiều mục không có nghĩa là đúng mục. Nhờ bác sĩ tư vấn khám gì dựa trên tuổi và tiền sử, đọc kỹ danh mục và hỏi lý do từng mục trước khi đồng ý.
Khám xong cất kết quả rồi quên. Kết quả cần được đọc cùng bác sĩ và theo dõi theo lời hẹn. Ghi chỉ số quan trọng và ngày tái khám vào sổ của nhà.
Ngại nghỉ làm nửa ngày. Báo trước với chỗ làm, chọn khung giờ sớm. Nửa ngày nghỉ để khám thường ít tốn kém hơn nhiều so với những ngày nghỉ vì ốm sau này.
Điều không cần lo quá
Không cần lo nếu lần khám đầu tiên sau nhiều năm cho ra vài chỉ số chưa đẹp. Ở tuổi trung niên, đó là chuyện khá thường gặp, và chính vì thế mới cần khám. Một chỉ số cần theo dõi chưa phải là một chẩn đoán. Hãy hỏi bác sĩ nó có nghĩa là gì với mình, cần làm gì tiếp, bao lâu thì kiểm lại, rồi ghi vào lịch chung. Đọc tin trên mạng rồi tự suy ra bệnh nặng thường chỉ làm mất ngủ thêm.
Không cần lo nếu không đủ tiền khám mọi thứ ngay một lần. Khám tổng quát cơ bản trước, những phần khám thêm có thể chia ra các tháng sau theo lời bác sĩ. Điều quan trọng là có lịch và có người nhắc, không phải làm hết trong một buổi. Một lịch khám vừa sức mà giữ được nhiều năm có ích hơn một lần khám thật đầy đủ rồi bỏ.
Cũng không cần thấy có lỗi khi tiêu tiền khám cho mình trong lúc cha mẹ còn đang cần thuốc. Hai khoản này không giành nhau, chúng cùng phục vụ một việc: giữ cho cả nhà có người lo. Nếu phải chọn trong một tháng thật sự thiếu, hãy lùi khoản khám của mình một tháng và ghi lại ngày mới, chứ đừng xoá.
Câu nói với vợ hoặc chồng khi muốn đặt lịch khám cho mình: “Năm nay mình ghi lịch khám của mình vào cùng tờ lịch của mẹ nhé. Mình để riêng một phần nhỏ mỗi tháng, tới tháng ba thì đi. Em nhắc mình giúp, vì mình hay lùi.” Nhờ người khác nhắc là cách đơn giản nhất để không lùi lần thứ tư.
Câu hỏi thường gặp
Người trụ cột nên khám sức khoẻ tổng quát bao lâu một lần?
Không có một con số dùng chung cho mọi người. Tần suất phụ thuộc tuổi, tiền sử bản thân và gia đình, kết quả lần khám trước. Hãy hỏi bác sĩ ở lần khám tổng quát đầu tiên và ghi lịch hẹn tiếp theo ngay khi rời phòng khám.
Bảo hiểm y tế có chi trả khám sức khoẻ định kỳ không?
Phạm vi chi trả của bảo hiểm y tế phụ thuộc quy định hiện hành và từng loại dịch vụ, có khoản được chi trả, có khoản không. Hãy hỏi cơ sở y tế nơi đăng ký khám ban đầu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội, hoặc tra văn bản hiện hành trước khi đi.
Không có tiền dư thì để dành tiền khám bằng cách nào?
Chia nhỏ khoản dự kiến thành phần nhỏ mỗi tháng, ghi tên riêng là tiền khám của mình và không gộp vào quỹ chung. Khi tháng thiếu, cắt khoản mua sắm hay ăn ngoài trước, chỉ lùi chứ không xoá khoản khám.
Sợ đi khám phát hiện bệnh thì phải làm sao?
Nỗi sợ này rất thường gặp ở người đang gánh cả nhà. Hãy nhờ vợ chồng hoặc một người thân đi cùng, chuẩn bị sẵn câu hỏi, và nhớ rằng biết sớm thường cho nhiều lựa chọn hơn. Nếu lo âu kéo dài, cứ nói với bác sĩ về điều đó.
Có nên đi khám cùng lúc với cha mẹ cho tiện không?
Nhiều người thử gộp nhưng rồi dồn hết sức cho cha mẹ và bỏ phần mình. Nên đi riêng một buổi, chọn tháng khác với lịch khám lớn của cha mẹ để không dồn tiền và không phải xin nghỉ cùng lúc.
Nên chọn gói khám nào là đủ?
Bài viết không khuyên gói khám cụ thể. Nhờ bác sĩ tư vấn dựa trên tuổi, tiền sử, kết quả trước đó; đọc kỹ danh mục, hỏi lý do của từng mục và chỉ đồng ý khi hiểu vì sao mình cần nó.