GanhVac.comGánh Vác
Giữ sức người trụ cột

Không có ai đổi ca: người gánh một mình giữ sức bằng mùa nặng nhẹ và mạng lưới nhỏ

Khi không có vợ chồng hay anh chị em chia việc, người trụ cột cần giữ sức theo cách khác: cắt việc theo mùa, dựng mạng lưới nhỏ, chuẩn bị cho ngày chính mình ốm.

A single Vietnamese mother in her thirties walks her young daughter to a school gate in the early morning, then pauses alone, viewed from across the street, soft hazy light

Khi không có vợ chồng hay anh chị em đổi ca, người trụ cột giữ sức bằng ba việc theo thứ tự: cắt việc theo mùa thay vì cố làm đủ quanh năm, dựng một mạng lưới nhỏ ba bốn người ngoài gia đình, và chuẩn bị sẵn cho ngày chính mình ốm. Việc thứ ba hay bị bỏ qua nhất, nhưng lại là việc khiến người gánh một mình bớt sợ nhất.

Người đơn thân nuôi con mà vẫn lo cho cha mẹ, hay người con một có con nhỏ, không có ai để nói “tối nay em lo nhé”. Mọi lời khuyên kiểu “chia việc với vợ chồng” hay “họp anh chị em” không dùng được. Bài này viết riêng cho hoàn cảnh đó: giữ sức thế nào khi mọi việc đều quay về mình, và làm sao để một lần ốm của mình không làm cả nhà chao đảo.

Những điều chỉ người gánh một mình mới hiểu

Không có ai để giao lại, kể cả một buổi tối. Người có bạn đời có thể đổi ca. Người gánh một mình thì mỗi khoảng nghỉ đều phải xin từ người ngoài. Vì thế khoảng nghỉ thường bị bỏ hẳn.

Mọi quyết định đều là của mình. Có nên đưa mẹ lên ở cùng, có cho con học thêm, có đổi việc không. Không ai cùng gánh hậu quả, nên mỗi quyết định nặng hơn. Mệt vì phải quyết liên tục là một loại mệt riêng, ít ai nhắc tới.

Mình ốm là cả nhà ngừng. Người gánh một mình không có quyền ốm, hoặc nghĩ vậy. Nỗi sợ này nằm âm ỉ và làm họ gồng lâu hơn mức nên gồng.

Không ai thấy mình mệt. Cha mẹ ở xa không biết, con còn nhỏ không hiểu, đồng nghiệp chỉ thấy người làm đủ việc. Sự cô đơn này có khi nặng hơn cả khối lượng việc.

Lời khuyên chung không vừa. Đọc bài nào cũng thấy “bàn với vợ chồng”, “chia cho anh chị em”. Điều đó dễ làm người gánh một mình thấy mình đứng ngoài. Bài này không giả định bạn có ai đó, và cũng không coi hoàn cảnh của bạn là thiếu sót.

Cắt việc theo mùa trong năm

Người gánh một mình không thể làm đủ mọi việc quanh năm với cùng một mức. Hãy chia năm thành mùa nặng và mùa nhẹ, và cho phép mình hạ chuẩn trong mùa nặng. Dòng đầu là ví dụ giả định của một người mẹ đơn thân có mẹ ở quê.

MùaVì sao nặng hoặc nhẹGiữ ở mức tối thiểuBỏ hẳn trong mùa này
Tháng tám đến tháng chíncon vào năm học, đóng tiền nhiều khoản, mẹ tái khámcơm nhà đơn giản, gọi mẹ mỗi tốidọn nhà kỹ, nấu món cầu kỳ, về quê hằng tháng
Tháng giêngTết, giỗ, về quê, chi lớnnhững việc cúng giỗ bắt buộc của nhà mìnhđi chúc Tết xa, sắm sửa không cần
Tháng ba đến tháng nămtương đối nhẹnhịp bình thườngkhông bỏ gì, nhưng dành thêm cho mình một ngày nghỉ
Tháng có thi cử của concon cần kèm, mình cần bình tĩnhkèm bài, ngủ đủnhận việc thêm ở chỗ làm, hẹn hò bạn bè đông người

Khi đã viết ra, mình không còn phải tự trách vì nhà bừa trong tháng chín hay vì không về quê đủ trong tháng con thi. Đó là kế hoạch, không phải thất bại. Hãy báo trước với cha mẹ những tháng mình về thưa: “Tháng chín con bận việc của cháu, con gọi mẹ mỗi tối, tới tháng mười con về.”

Dựng một mạng lưới nhỏ ngoài gia đình

Không có anh chị em hay bạn đời không có nghĩa là không có ai. Mạng lưới của người gánh một mình thường nhỏ, ba bốn người là đủ, nhưng cần được dựng có chủ đích chứ không chờ tự có. Hãy nghĩ xem ai có thể đứng ở những vị trí sau:

  • Một người gần nhà có thể đón con khi mình bị kẹt đột xuất, như phụ huynh cùng lớp hay hàng xóm.
  • Một người gần cha mẹ có thể ghé xem khi cha mẹ không nghe máy: họ hàng, hàng xóm của cha mẹ, người trong tổ dân phố.
  • Một người mình có thể gọi lúc khuya khi thấy quá tải, chỉ để nói chuyện: bạn thân, đồng nghiệp cũ.
  • Một người biết chỗ để giấy tờ quan trọng và cách liên lạc với cha mẹ, với trường của con, phòng khi mình nằm viện.
  • Một người hoặc một dịch vụ trả công có thể nhận việc nặng khi cần, như trông con theo giờ hay chăm bệnh theo ca.

Không cần mỗi vị trí một người khác nhau. Một người bạn thân có thể đứng hai vị trí. Điều quan trọng là họ biết họ đang ở trong mạng lưới của mình. Câu nói mẫu: “Em đang nuôi con một mình và lo cho mẹ ở quê. Nếu có lúc em nằm viện hay kẹt việc, chị có thể là người em gọi đầu tiên để đón cháu được không? Em cũng sẵn lòng làm vậy cho chị.”

Chuẩn bị cho ngày chính mình ốm

Nỗi sợ “mình ốm thì ai lo” sẽ nhẹ đi nhiều khi có sẵn một kế hoạch. Không cần làm hết trong một tuần; mỗi tuần một bước là được.

  1. Viết một trang “nếu mình nằm viện”: ai đón con, ai gọi cho cha mẹ, con ăn ở đâu, thuốc của cha mẹ ai lo. Để ở chỗ người trong mạng lưới biết.
  2. Ghi số liên lạc của giáo viên chủ nhiệm, người gần cha mẹ, và người đón con vào một tờ giấy dán ở nhà, đồng thời gửi cho người trong mạng lưới.
  3. Dạy con, tuỳ tuổi, biết gọi ai khi mẹ hoặc bố không dậy được, và biết số 115.
  4. Để riêng một khoản nhỏ cho những ngày mình ốm, ví dụ giả định 1 đến 2 đơn vị, để trả người trông con hay đồ ăn sẵn mà không phải đụng tới quỹ khác.
  5. Tìm hiểu xem mình đang có những chế độ gì khi ốm đau từ chỗ làm và từ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Hỏi phòng nhân sự hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội, tra văn bản hiện hành, đừng đoán.
  6. Sắp lịch khám sức khoẻ định kỳ cho chính mình, vì người gánh một mình càng cần phát hiện sớm.

Những việc giấy tờ lớn hơn như uỷ quyền hay sắp xếp lâu dài cho con khi mình gặp chuyện là chủ đề riêng, nên hỏi phòng công chứng hoặc luật sư. Ở đây chỉ cần chuẩn bị cho những ngày ốm thường gặp, để khi nó đến thì mình biết gọi ai trước.

Tình huống giả định: anh Phong, bố đơn thân và người con một

Anh Phong 40 tuổi, vợ mất sớm, một mình nuôi con trai mười tuổi. Anh là con một, bố anh ở quê cách vài giờ xe, vừa bị ngã gãy tay. Anh không có ai đổi ca. Mấy tháng liền anh đi làm, đón con, cuối tuần chạy về quê, ngủ bốn năm tiếng mỗi đêm.

Một lần anh sốt cao ba ngày, con phải tự đi học, bố ở quê gọi mãi không được. Sau đợt đó anh ngồi viết trang “nếu mình nằm viện”, nhờ bố của bạn cùng lớp con đứng tên người đón thay, nhờ ông hàng xóm sát nhà bố ghé hằng ngày và gửi ông một khoản nhỏ mỗi tháng. Anh dạy con gọi 115 và gọi cho chú hàng xóm.

Anh chia năm ra mùa, tháng con thi thì về quê hai tuần một lần. Bố anh không vui lắm, nói “bận thì thôi”. Anh vẫn mệt, vẫn có lúc thấy cô đơn. Nhưng lần sau anh ốm, con được đón đúng giờ và bố có người ghé. Anh nói điều anh thấy rõ nhất là nỗi sợ đã nhỏ lại, dù việc thì chưa ít đi.

Giữ sức tinh thần khi không có ai bên cạnh

Người gánh một mình thường thiếu nhất không phải thời gian, mà là người để nói. Hãy giữ ít nhất một cuộc trò chuyện mỗi tuần với một người lớn không phụ thuộc vào mình, không về chuyện việc. Một cuộc gọi với bạn cũ, một buổi cà phê với đồng nghiệp. Nghe có vẻ nhỏ nhưng nó giữ cho mình còn là một người, không chỉ là một vai.

Hạ chuẩn là một kỹ năng, không phải sự buông xuôi. Cơm có ba món thay vì năm, nhà sạch vừa đủ, con được kèm bài khi mình còn sức. Hỏi mình: “Việc này mà không làm thì có ai bị hại không, hay chỉ là mình không vừa ý?” Nếu chỉ là không vừa ý, cho phép mình bỏ.

Khi thấy mệt kéo dài, mất ngủ, buồn bã, hay có lúc thấy không còn muốn gượng, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất ngay và báo một người trong mạng lưới của mình. Gánh một mình không có nghĩa là phải chịu đựng một mình.

Hiểu lầm thường gặp và cách nghĩ lại

“Gánh một mình thì phải tự làm hết mới đúng.” Không ai làm hết được mãi. Tự làm hết tới khi gục thì cha mẹ và con mất chỗ dựa cùng một lúc. Nhờ người ngoài, trả công cho việc nặng, hạ chuẩn trong mùa bận là cách gánh lâu, không phải là bỏ trách nhiệm.

“Nhờ hàng xóm, bạn bè là làm phiền người ta.” Người ta thường sẵn lòng giúp một việc nhỏ, rõ ràng, có giờ. Điều làm phiền là nhờ mơ hồ và nhờ vào phút chót. Nhờ đúng cách và sẵn lòng giúp lại thì mạng lưới tự bền.

“Không có anh chị em thì chuyện tiền của cha mẹ hoàn toàn là của mình.” Phần lớn có thể đúng, nhưng vẫn nên tìm hiểu những gì cha mẹ đang có: thẻ bảo hiểm y tế, lương hưu hay trợ cấp nếu có, khoản để dành của các cụ. Biết rõ giúp mình tính đúng phần mình phải gánh, không gánh thừa vì không hỏi.

“Phải chờ con lớn mới có thời gian cho mình.” Con lớn thì cha mẹ thường cũng già thêm và cần nhiều hơn. Khoảng cho mình nên có từ bây giờ, dù nhỏ: một cuộc gọi với bạn, một buổi đi bộ khi con ngủ.

“Người đơn thân mà than mệt là kém cỏi.” Mệt là phản ứng bình thường của người làm phần việc của hai người. Nói ra với người tin cậy, hoặc với bác sĩ khi mệt kéo dài, là một cách giữ sức chứ không phải yếu đuối.

Câu hỏi thường gặp

Mẹ đơn thân vừa nuôi con vừa lo cho bố mẹ thì giữ sức bằng cách nào?

Chia năm ra mùa nặng và mùa nhẹ để hạ chuẩn đúng lúc, dựng một mạng lưới nhỏ ba bốn người ngoài gia đình, và chuẩn bị sẵn kế hoạch cho ngày chính mình ốm. Giữ thêm một cuộc trò chuyện mỗi tuần với một người lớn không phụ thuộc vào mình.

Là con một thì nhờ ai chăm bố mẹ khi mình bận?

Người gần cha mẹ nhất thường là họ hàng, hàng xóm hoặc người trong tổ dân phố. Nhờ họ ghé xem vào giờ cố định, có thể kèm một khoản hỗ trợ nhỏ rõ ràng. Khi cần nhiều hơn, cân nhắc người chăm theo giờ nếu nhà xoay được.

Nếu mình ốm phải nằm viện thì con và bố mẹ ai lo?

Hãy viết sẵn một trang ghi ai đón con, ai gọi cho cha mẹ, thuốc của cha mẹ ai lo, rồi đưa cho người trong mạng lưới của mình. Dạy con biết gọi ai và biết số 115. Chuẩn bị trước giúp nỗi sợ nhỏ lại nhiều.

Hạ chuẩn việc nhà có làm con thiệt thòi không?

Hạ chuẩn những việc chỉ làm mình vừa ý, như nhà phải thật sạch hay bữa phải nhiều món, không làm con thiệt. Con cần một người lớn còn sức và còn kiên nhẫn hơn là một căn nhà hoàn hảo. Giữ những việc ảnh hưởng an toàn và sức khoẻ.

Có nên để riêng tiền cho những ngày mình ốm không?

Nên có một khoản nhỏ riêng, tính theo số ngày bạn có thể phải thuê người trông con hay mua đồ ăn sẵn. Khoản này giúp không phải rút quỹ khác. Mức bao nhiêu tuỳ nhà, quan trọng là có tên riêng và không dùng vào việc khác.

Thấy cô đơn khi gánh một mình có phải là yếu đuối không?

Không. Cô đơn là điều rất thường gặp ở người gánh một mình, vì không ai thấy mình mệt. Giữ liên lạc đều với một vài người, và nếu buồn bã kéo dài, mất ngủ hay có ý nghĩ tiêu cực, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138